De roep om structureel meer geld voor de Nederlandse infrastructuur klinkt luider dan ooit nu zowel Rijkswaterstaat als ProRail waarschuwen dat het huidige investeringsniveau niet langer volstaat.
ProRail-topman John Voppen schetst een duidelijk beeld van een netwerk dat jarenlang wereldwijd werd geroemd om zijn betrouwbaarheid, maar waarvan de fundamenten inmiddels zichtbaar onder druk staan. Zijn boodschap is even eenvoudig als urgent: het budget moet terug naar een niveau van 2 procent van het bruto binnenlands product. Jarenlang was dat de norm, maar de investeringen zijn de afgelopen periode gedaald tot een niveau dat volgens de betrokken bestuurders de veiligheid, doorstroming en toekomstbestendigheid van het netwerk in gevaar brengt.
De constatering dat Nederland beschikt over infrastructuur van hoog niveau, wordt door niemand weersproken. John Voppen benadrukt in een interview met De Telegraaf dat “de infrastructuur in Nederland van hoog niveau is” en dat deze “de ruggengraat van onze maatschappij” vormt. Het spoor, waarvan ProRail de verantwoordelijkheid draagt, verbindt volgens hem steden, regio’s en economische centra en maakt economische activiteit en mobiliteit mogelijk. Hoewel die constatering overeind blijft, ziet Voppen tegelijk dat de kwaliteit van wegen, bruggen en spoor “onder druk” staat. Daarmee legt hij de vinger op een punt dat al langere tijd speelt: veel cruciale onderdelen van het netwerk zijn verouderd, intensief gebruikt en in sommige gevallen toe aan renovatie die telkens is doorgeschoven.
kritieke grens
Een vergelijkbaar signaal komt van Martin Wijnen, de hoogste baas van Rijkswaterstaat. Zijn woorden laten weinig ruimte voor optimisme. “De Nederlandse infrastructuur is de ruggengraat van onze samenleving en economie. Deze bereikt een kritieke grens.” De bestuurder schetst een scenario dat zonder extra investeringen steeds realistischer wordt: kapotte bruggen, afgesloten wegen en dagelijkse hinder voor forensen en transportsector. “Er moeten nu forse investeringen komen willen we onze infrastructuur op orde en veilig houden. Als dit niet gebeurt gaan mensen echt vaker op weg naar werk stil staan voor kapotte bruggen of afgesloten snelwegen.”
Die waarschuwing beperkt zich niet tot de bestaande netwerken. Nederland staat voor de opgave om honderdduizenden nieuwe woningen te bouwen, en die nieuwbouwgebieden moeten bereikbaar zijn om daadwerkelijk te kunnen functioneren. Wijnen wijst daarnaast op een intensivering van de internationale veiligheidscontext. De veranderde militaire dreiging dwingt het land om ook de weerbaarheid van infrastructuur te verhogen, variërend van bruggen en tunnels tot waterwerken en sluizen. “Hiervoor is veel geld nodig. Ik zie dat Den Haag dit ook onderkent. Maar ik mis de stap die daarbij hoort: ze stellen het budget niet beschikbaar.”
De discussie over de toekomstige investeringen zal de politieke agenda de komende periode ongetwijfeld blijven domineren. De huidige waarschuwingen lijken echter minder een oproep tot debat dan een dringende noodmelding van de beheerders die dagelijks zien wat er gebeurt wanneer onderhoud wordt uitgesteld. Hun gezamenlijke pleidooi voor structureel 2 procent van het bbp is daarmee zowel ambitie als waarschuwing: zonder ingreep raakt de ruggengraat van Nederland onherroepelijk versleten.
De financiële achterstanden zijn inmiddels concreet en omvangrijk in kaart gebracht door de Algemene Rekenkamer. Voor het spoor bedraagt de onderhoudsachterstand twintig miljard euro. Bij Rijkswaterstaat ligt het bedrag zelfs op 34,5 miljard euro. Samen gaat het om 54,5 miljard euro aan werk dat vroeg of laat toch moet worden uitgevoerd. Dat deze optelsom niet langer te negeren is, blijkt uit de eensgezinde oproep van de twee belangrijkste uitvoerders van de Nederlandse infrastructuur.
2 procent
John Voppen onderstreept die gezamenlijke aanpak richtingaangevers in Den Haag. “Ik pleit samen met mijn collega van Rijkswaterstaat dat vergelijkbare uitdagingen kent, voor een terugkeer naar de 2 procent van het bbp voor infrastructuur. Zo komt er ruimte om Nederland in beweging te houden.” Volgens beide topmannen is de vraag niet of er moet worden geïnvesteerd, maar wanneer. Uitstel betekent oplopende kosten, grotere risico’s en steeds meer hinder voor burgers en bedrijven. De onderliggende boodschap is dat een modern, veilig en betrouwbaar netwerk geen luxe is, maar een basisvoorwaarde voor een goed functionerende economie en een leefbaar land.
