Publieke mobiliteit moet zich ontwikkelen van een verzameling losse regelingen naar één samenhangend systeem voor de reiziger. Dat is de centrale boodschap van Nico van Paridon van Co Mobiliteit.
Overheden, vervoerders en kennisinstellingen zoeken nadrukkelijk naar manieren om het versnipperde mobiliteitslandschap in Nederland te stroomlijnen. De reiziger moet daarbij centraal komen te staan, in plaats van het systeem zelf. Die boodschap klonk luid en duidelijk tijdens het Kenniscafé Publieke mobiliteit in Utrecht, waar tientallen professionals bijeenkwamen om te praten over de toekomst van vervoer in Nederland.
De bijeenkomst bracht vertegenwoordigers samen van gemeenten, provincies, vervoerbedrijven en het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Onder leiding van CROW-kenniswerker Mathijs den Otter werd gekeken naar de vraag hoe openbaar vervoer, doelgroepenvervoer en deelmobiliteit beter op elkaar kunnen aansluiten. De rode draad door alle gesprekken was dat samenwerking essentieel is om tot een toekomstbestendig systeem te komen.
reiziger centraal
Matthijs Barendse van de Provincie Overijssel liet er geen twijfel over bestaan waar de grootste uitdaging ligt. “Niet het vervoersysteem, maar de reiziger staat centraal,” stelde hij. Ondanks die ogenschijnlijk logische insteek is de praktijk volgens hem anders. Het huidige mobiliteitsaanbod bestaat uit losse onderdelen die vaak langs elkaar heen werken. Openbaar vervoer, leerlingenvervoer en Wmo-vervoer functioneren veelal afzonderlijk, terwijl ze in feite dezelfde maatschappelijke taak dienen.
Volgens Barendse is een fundamentele omslag nodig. Overijssel kampt met vergrijzing, personeelstekorten en teruglopende bezettingsgraden. Tegelijkertijd verschillen de behoeften per regio sterk. “Publieke mobiliteit vraagt daarom niet om één blauwdruk, maar om maatwerk binnen een gezamenlijke visie.” In Zwolle wordt daar al mee geëxperimenteerd. Door het leerlingenvervoer anders te organiseren, verdwenen dertig busjes en nam het aantal ritten met ongeveer veertig procent af. Zulke ingrepen tonen volgens hem aan dat slim organiseren vaak effectiever is dan simpelweg meer vervoer inzetten.
Data spelen daarbij een sleutelrol. Analyses laten zien dat een kleine groep reizigers verantwoordelijk is voor een groot deel van de ritten, terwijl veel pashouders hun vervoerspas nauwelijks gebruiken. Dat roept fundamentele vragen op over hoe voorzieningen worden ingericht en benut. Data helpen niet alleen bij het maken van beleid, maar ook bij het voeren van het gesprek tussen betrokken partijen.
samenwerking centraal
Namens het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat benadrukte Bart Snel dat de ontwikkeling van publieke mobiliteit tijd vraagt. Hij sprak over een geleidelijke aanpak, waarin samenwerking en kennisdeling centraal staan. “Publieke mobiliteit heeft veel potentie, maar vraagt ook om een lange adem.” Het ministerie kiest er bewust voor om geen landelijk systeem op te leggen. In plaats daarvan wordt ingezet op regionale initiatieven, een gezamenlijke inhoudelijke agenda en een interbestuurlijk programma.
Snel wees erop dat verplichte samenwerking vaak weerstand oproept. “Duurzame verandering ontstaat alleen wanneer regio’s en gemeenten zelf gemotiveerd zijn.” Daarbij spelen thema’s als digitalisering, deelmobiliteit en data-uitwisseling een steeds grotere rol. Ook kunstmatige intelligentie werd genoemd als kansrijke ontwikkeling, bijvoorbeeld bij het efficiënter plannen van ritten.
De provincie Overijssel probeert haar mobiliteitsvisie steeds nadrukkelijker te vertalen naar de praktijk, met een reeks concrete experimenten die laten zien hoe het anders kan. Niet door simpelweg meer voertuigen in te zetten, maar juist door bestaande systemen slimmer te organiseren. In Zwolle werpt die aanpak inmiddels zichtbaar zijn vruchten af. Daar is het leerlingenvervoer ingrijpend aangepast. Waar voorheen sprake was van een versnipperd systeem met veel losse ritten, is gekozen voor een efficiëntere inrichting met vaste routes. Die verandering heeft geleid tot een forse reductie van het aantal voertuigen op de weg. Maar liefst dertig busjes konden worden geschrapt, terwijl tegelijkertijd het aantal vervoerbewegingen met ongeveer veertig procent is afgenomen. Het resultaat is niet alleen een besparing in kosten, maar ook een vermindering van de druk op het verkeer en het personeelstekort dat in de sector speelt.
De ingreep in Zwolle staat niet op zichzelf, maar maakt deel uit van een bredere strategie waarin Overijssel zoekt naar manieren om verschillende vormen van vervoer beter op elkaar af te stemmen. Ook binnen het Wmo-vervoer worden nieuwe modellen onderzocht. Daarbij kijkt de provincie nadrukkelijk naar de mogelijkheden van een zogenoemde Open House-constructie. In zo’n systeem krijgen meerdere lokale vervoerders de kans om diensten aan te bieden, wat volgens de provincie kan leiden tot meer keuzevrijheid voor gebruikers en een hogere kwaliteit van dienstverlening.
Nico van Paridon van Co Mobiliteit sloot daarop aan met de resultaten van een landelijk onderzoek. Hij ziet vooral versnippering als grootste obstakel. Verschillende regels, financieringsstromen en verantwoordelijkheden maken het lastig om systemen te integreren. Tijdens bezoeken aan gemeenten viel hem op dat afdelingen vaak langs elkaar heen werken. “Medewerkers uit het mobiliteitsdomein en het sociale domein kennen elkaar vaak nauwelijks.”
Van Paridon pleit voor meer standaardisatie en een gezamenlijke aanpak, vergelijkbaar met de ontwikkeling van landelijke reisinformatie in het openbaar vervoer. Hij introduceerde het idee van een landelijke Code Publieke Mobiliteit, met afspraken over standaarden en werkwijzen. “Organisaties kunnen daarvan afwijken, mits zij uitleggen waarom.” Ook vrijwilligersvervoer krijgt veel aandacht. Verschillende aanwezigen zien daarin een onmisbare schakel, vooral in kleinere kernen. Van Paridon noemt het een logische aanvulling op de huidige definitie van Publieke Mobiliteit 1.0.
één systeem
De ambitie is helder: één systeem waarin reizigers eenvoudig hun reis kunnen plannen, boeken en betalen. Toch is de weg daarnaartoe lang en complex. Privacyvraagstukken, financiering en regionale verschillen maken snelle vooruitgang lastig. Tegelijkertijd groeit het besef dat samenwerking onvermijdelijk is.
De bijeenkomst in Utrecht maakte duidelijk dat de eerste stappen zijn gezet, maar dat er nog veel werk te doen is. Ideeën voor toekomstige kenniscafés variëren van kunstmatige intelligentie tot vrijwilligersvervoer en betere data-uitwisseling. De gedeelde ambitie blijft echter hetzelfde: een toegankelijk, betaalbaar en samenhangend mobiliteitssysteem waarin de reiziger daadwerkelijk centraal staat.
Bron: CROW
