Wie in Nederland afhankelijk is van een gehandicaptenparkeerkaart, krijgt te maken met opvallend grote verschillen tussen gemeenten.
Hoewel de voorwaarden om voor zo’n kaart in aanmerking te komen landelijk zijn vastgelegd, bepalen gemeenten zelf een belangrijk deel van de kosten en praktische parkeerregels. Daardoor kan iemand met exact dezelfde beperking in de ene gemeente aanzienlijk goedkoper uit zijn dan in de andere. Ook de mogelijkheid om gratis te parkeren verschilt sterk.
De gehandicaptenparkeerkaart, vaak afgekort tot GPK, is een persoonsgebonden document dat zowel binnen Nederland als in andere Europese landen wordt erkend. De medische toelatingscriteria zijn in beginsel overal in Nederland hetzelfde. Toch blijkt uit een vergelijking van verschillende gemeenten dat de rekening voor een eerste aanvraag honderden euro’s kan verschillen. Ook na toekenning van de kaart is het niet vanzelfsprekend dat kaarthouders overal dezelfde mogelijkheden hebben.
loopbeperking
Voor een bestuurderskaart geldt onder meer dat iemand door een beperking gedurende minimaal een halfjaar niet zelfstandig meer dan honderd meter aaneengesloten kan lopen, ook niet met de gebruikelijke hulpmiddelen. Voor een passagierskaart geldt dezelfde loopbeperking, maar daarnaast moet iemand voor vervoer van deur tot deur voortdurend afhankelijk zijn van de bestuurder. Er bestaat ook een combinatiekaart voor mensen die zowel bestuurder als passagier zijn.
Toch is die bekende grens van honderd meter niet de enige mogelijkheid om voor een kaart in aanmerking te komen. Ook mensen die permanent rolstoelgebonden zijn kunnen onder de regeling vallen. Daarnaast bestaat er een afzonderlijke mogelijkheid voor mensen die door een aandoening of gebrek aantoonbare ernstige beperkingen hebben die geen loopbeperkingen zijn, maar waardoor een gehandicaptenparkeerkaart wel noodzakelijk is. Alleen naar een diagnose of eenvoudige looptest kijken, is daarom niet voldoende.
keuringsarts
Een eerste aanvraag gaat doorgaans gepaard met een medische beoordeling. Gemeenten schakelen hiervoor meestal een onafhankelijke keuringsarts of externe adviesorganisatie in. Een eigen huisarts of specialist kan medische gegevens verstrekken, maar neemt uiteindelijk niet zelf de beslissing over de parkeerkaart.
Bij verlenging hoeft overigens niet altijd opnieuw een medische keuring plaats te vinden. Wanneer een gemeente al over voldoende objectieve informatie beschikt waaruit blijkt dat iemand aan de voorwaarden voldoet, kan een nieuwe beoordeling achterwege blijven. Dat kan bijvoorbeeld het geval zijn bij permanente rolstoelafhankelijkheid of een chronische en onomkeerbare beperking.
Vooral bij de kosten worden de gemeentelijke verschillen duidelijk. In Rotterdam bedragen de gepubliceerde kosten voor een eerste aanvraag €104,40. Utrecht komt uit op €108,30 en Hilversum op €118,30. Eindhoven rekent bij toekenning €132, terwijl Tilburg bij een noodzakelijke medische beoordeling uitkomt op €165,45.
Amsterdam zit daar met €224,70 aanzienlijk boven. Dat bedrag bestaat uit €47,20 voor de aanvraag en €177,50 voor het medisch onderzoek. Volgens de onderzochte informatie zijn beide bedragen ook verschuldigd wanneer de aanvraag wordt afgewezen.
tweeënhalf keer zo duur
Den Haag is binnen de onderzochte gemeenten het duurst. Daar kost de kaart €44,60 en komt daar €216,71 voor de medische beoordeling bij. De totale rekening bedraagt daarmee €261,31. De keuringskosten worden bij een afwijzing niet terugbetaald.
Het verschil tussen Rotterdam en Den Haag is daarmee fors. Binnen deze beperkte vergelijking is de duurste eerste aanvraag ongeveer tweeënhalf keer zo duur als de goedkoopste. Bovendien is er geen landelijk maximumbedrag vastgesteld voor dergelijke kosten.
Daar blijft het niet bij. Een gehandicaptenparkeerkaart betekent namelijk niet automatisch dat iemand op iedere gewone betaalde parkeerplaats gratis mag parkeren. Dat wordt lokaal bepaald. Utrecht verstrekt bijvoorbeeld bij de kaart een gratis Utrechtse parkeervergunning. Amsterdam kent afzonderlijke gratis digitale parkeervergunningen voor bewoners en bezoekers met een GPK.
Alles bij elkaar ontstaat een opmerkelijke situatie. De basisvoorwaarden voor de gehandicaptenparkeerkaart zijn landelijk geregeld, terwijl kosten, procedures en aanvullende parkeerrechten sterk lokaal worden ingevuld. Daardoor kan de postcode van een kaarthouder grote financiële en praktische gevolgen hebben. Dezelfde landelijke parkeerkaart kan in de ene gemeente relatief eenvoudig en goedkoop zijn, terwijl iemand elders aanzienlijk meer betaalt en daarnaast nog een vergunning of digitale registratie nodig heeft.
Den Haag kiest voor een ander systeem. De GPK alleen geeft daar geen recht op gratis parkeren op gewone betaalde parkeerplaatsen. Een parkeervergunning voor een gehandicapte bestuurder kost volgens de onderzochte tarieven €17,70 voor de aanvraag en vervolgens €99,20 per jaar voor de eerste auto.
Landelijk zijn er wel parkeerrechten die overal gelden. Met een geldige en zichtbare kaart mag bijvoorbeeld op een algemene gehandicaptenparkeerplaats worden geparkeerd. Bij een gehandicaptenparkeerplaats met een maximale parkeerduur moet rekening worden gehouden met de aangegeven tijd en is een parkeerschijf nodig.
maximaal drie uur parkeren
Onder bepaalde voorwaarden mag een GPK-houder bovendien maximaal drie uur parkeren bij een parkeerverbod of langs een onderbroken gele streep. Ook buiten de vakken van een woon- of winkelerf bestaan mogelijkheden. Daarbij moet de parkeerschijf zichtbaar worden gebruikt en mag het voertuig geen gevaar of hinder veroorzaken.
De kaart moet achter de voorruit worden gelegd, waarbij de voorzijde van buitenaf goed leesbaar moet zijn. Dat is de zijde waarop de vervaldatum staat. De kaart is bovendien strikt persoonsgebonden. Een familielid mag de kaart dus niet gebruiken om zelf gemakkelijker te parkeren wanneer de kaarthouder niet wordt vervoerd.
Daar komt inmiddels een digitale ontwikkeling bij. ParkerenPlus koppelt de fysieke gehandicaptenparkeerkaart aan een of meerdere kentekens. Het systeem vervangt de wettelijke kaart echter niet en zorgt evenmin voor dezelfde parkeerregels in alle gemeenten.
ParkerenPlus
Bij een bestuurderskaart kunnen via ParkerenPlus maximaal drie kentekens worden geregistreerd, waarvan één kenteken een actief doorlopend parkeerrecht heeft. Voor een passagierskaart moeten parkeeracties doorgaans worden gestart en gestopt. Op algemene gehandicaptenparkeerplaatsen blijft ondertussen de fysieke GPK achter de voorruit noodzakelijk.
Digitalisering kan problemen met bijvoorbeeld scanauto’s, fraude en onterechte naheffingen verminderen, maar zorgt tegelijkertijd voor nieuwe aandachtspunten. Gebruikers moeten weten wanneer een fysieke kaart voldoende is en wanneer ook digitale kentekenregistratie nodig is. Buitenlandse GPK-houders kunnen ParkerenPlus momenteel niet gebruiken. Voor mensen zonder geschikte smartphone of voldoende digitale vaardigheden bestaat een telefonische route via het centrale loket.
eigen woning of werkplek
Ook een persoonlijke gehandicaptenparkeerplaats voor de eigen woning of werkplek is niet automatisch inbegrepen. Daarvoor moet afzonderlijk een aanvraag bij de gemeente worden gedaan. Ook die voorziening kent lokale tarieven. Rotterdam rekent volgens de onderzochte gegevens €253,50 voor de aanleg, terwijl Utrecht €315,95 rekent, eventueel aangevuld met kosten voor medisch advies en behandeling.
De Nederlandse gehandicaptenparkeerkaart is daarnaast geldig in alle landen van de Europese Unie en in Liechtenstein, Noorwegen, IJsland en Zwitserland. Dat betekent echter niet dat Nederlandse parkeerregels daar eveneens gelden. Kaarthouders moeten zich houden aan de plaatselijke voorschriften.
Europese regelgeving
Vanaf 2028 staan bovendien veranderingen op Europees niveau gepland. Nieuwe Europese regelgeving introduceert een verbeterde parkeerkaart met een gemeenschappelijk model en extra beveiligingskenmerken. De lidstaten moeten die richtlijn uiterlijk op 5 juni 2027 omzetten in nationale wetgeving. Vanaf 5 juni 2028 worden de nieuwe regels toegepast. Hoe bestaande Nederlandse kaarten precies worden overgezet naar het nieuwe systeem, moet nog nader worden uitgewerkt.
Wie een aanvraag afgewezen ziet worden, kan daartegen doorgaans binnen zes weken na de datum van het besluit bezwaar maken. Daarbij is het van belang niet uitsluitend de medische diagnose te benadrukken, maar vooral concreet te beschrijven welke functionele beperkingen iemand ondervindt en waarom dichtbij parkeren noodzakelijk is.
