Kabinet hoopt oppositie te verleiden met aangepaste plannen voor zorg en uitkeringen, automobilisten krijgen respijt en verhoging eigen risico wordt uitgesteld.
De coalitiepartijen D66, VVD en CDA hebben na moeizame onderhandelingen een reeks aanpassingen aangebracht in de financiële plannen voor de komende jaren. Een deel van die afspraken is kort na het bereiken van het akkoord uitgelekt. Daaruit blijkt dat het kabinet extra ruimte wil maken voor de koopkracht, enkele ingrepen in de sociale zekerheid verzacht en de verhoging van het eigen risico in de zorg met een jaar uitstelt.
De afspraken volgen op intensief overleg binnen de coalitie over de begroting. Premier Rob Jetten liet maandag na afloop van de begrotingsraad al doorschemeren dat het kabinet bereid was enkele maatregelen aan te passen. Uit de gelekte stukken wordt nu duidelijk waar die veranderingen precies terechtkomen.
Een belangrijke wijziging betreft de AOW. Het eerder besproken plan om de AOW-leeftijd versneld te verhogen, verdwijnt definitief van tafel. Dat voornemen was eerder al losgelaten en is volgens de stukken nu ook formeel geschrapt.
werkloos of arbeidsongeschikt
Ook mensen die werkloos of arbeidsongeschikt raken, krijgen te maken met een minder zware ingreep dan aanvankelijk was voorzien. Vooral mensen met een midden- of hoger inkomen konden volgens de oorspronkelijke plannen fors geraakt worden. Hun uitkering zou in sommige gevallen tot 20 procent lager kunnen uitvallen. Het kabinet brengt die korting nu terug naar 7,5 procent.
Daarmee komt de coalitie gedeeltelijk tegemoet aan de kritiek vanuit de oppositie. Partijen van zowel de linker- als rechterkant hadden aangedrongen op een minder harde ingreep in de uitkeringen. Toch verdwijnen de bezuinigingen op de sociale zekerheid bepaald niet volledig.
Het kabinet blijft namelijk van plan om de maximale duur van een WW-uitkering terug te brengen. Wie werkloos raakt, kan momenteel maximaal twee jaar aanspraak maken op een WW-uitkering. Die maximale periode moet worden gehalveerd tot één jaar. Wel wordt de invoering van deze maatregel met een jaar verschoven. De verandering moet daardoor niet eerder dan in 2029 ingaan.
Vakbonden en linkse oppositiepartijen zullen met deze aanpassingen waarschijnlijk nog niet krijgen waar zij op hebben aangedrongen. Zij willen dat de bezuinigingen op de sociale zekerheid helemaal worden geschrapt. Bovendien blijft een andere ingrijpende maatregel overeind. Het kabinet wil de IVA-uitkering voor werknemers die volledig zijn afgekeurd schrappen. Voor betrokkenen kan dat volgens de aangeleverde informatie duizenden euro’s per jaar verschil maken.
Premier Jetten erkende maandag dat oppositiepartijen verdergaande concessies verlangen. Hij sprak wel de hoop uit dat de aangepaste plannen voldoende ruimte bieden om vakbonden en oppositiepartijen aan tafel te krijgen voor verder overleg.
Ook rond het eigen risico in de zorg doet het kabinet een stap terug, al gaat het slechts om uitstel. De verhoging van 385 naar 455 euro stond aanvankelijk voor volgend jaar gepland. Volgens de nieuwe afspraken wordt dat 2028. Van afstel is dus geen sprake. Bovendien is het kabinet van plan het eigen risico op langere termijn nog verder te verhogen.
Daarmee is een politieke confrontatie over de zorgkosten nog niet voorkomen. Vrijwel de gehele oppositie heeft zich eerder uitgesproken tegen iedere verhoging van het eigen risico. Het is daarom onzeker of het uitstel voldoende is om steun buiten de coalitie te vinden.
Op een ander zorgdossier trekt het kabinet juist extra geld uit. Er wordt 400 miljoen euro beschikbaar gesteld voor een gratis vaccinatie tegen gordelroos voor ouderen. Daarmee probeert de coalitie onder meer tegemoet te komen aan een wens van 50Plus. Volgens de gegevens die in de aangeleverde berichtgeving worden genoemd, is het aantal 65-plussers met gordelroos in de afgelopen twee jaar meer dan verdubbeld.
voorlopig respijt
Ook automobilisten krijgen voorlopig respijt. De korting op de accijnzen voor benzine en diesel blijft het eerste jaar nog bestaan. Die korting werd vanaf 2022 gebruikt om burgers tegemoet te komen vanwege de sterk gestegen brandstofkosten. Het kabinet wil de regeling uiteindelijk wel langzaam afbouwen. Wanneer automobilisten weer de hogere accijnzen gaan betalen, betekent dat volgens de stukken dat de schatkist niet langer jaarlijks 750 miljoen euro aan inkomsten misloopt.
Een belangrijk financieel twistpunt ontbreekt ondertussen in de gelekte documenten. De onderhandelingen binnen de coalitie draaiden voor een belangrijk deel om box 3. De VVD wilde vermogenden en beleggers meer ontzien dan D66 en CDA. Welke oplossing de drie partijen uiteindelijk voor dat conflict hebben gevonden, valt uit de gelekte stukken niet op te maken.
financiële dekking
Ook de volledige financiële dekking van alle plannen is nog niet duidelijk. Wel blijkt dat mensen met hoge inkomens een deel van de rekening moeten gaan betalen. Het kabinet wil hun arbeidskorting verlagen. Die maatregel moet 750 miljoen euro opleveren. Vanaf welk inkomen iemand precies met de lagere arbeidskorting te maken krijgt, is nog niet bekend.
Daarnaast wordt gekeken naar het waterverbruik. Grootverbruikers moeten zwaarder worden belast door een verhoging van de belasting op leidingwater. Die stijgt met 10 cent per duizend liter. Uitgaande van een gemiddeld huishoudelijk verbruik van ongeveer 105.000 liter per jaar betekent dat een stijging van de waterrekening van ongeveer een tientje per jaar. Voor bedrijven die zeer grote hoeveelheden water gebruiken, kan de rekening aanzienlijk hoger uitvallen.
Met de aanpassingen probeert het kabinet verschillende pijnlijke maatregelen te verzachten of vooruit te schuiven, zonder de oorspronkelijke bezuinigingskoers volledig los te laten. De komende politieke strijd zal daarom vooral draaien om de vraag of de concessies groot genoeg zijn om oppositiepartijen achter delen van de begroting te krijgen.
