Lage inkomens krijgen steun bij overstap, maar oude benzine- of dieselauto moet naar de sloop.
Mensen met een lager inkomen kunnen mogelijk nog dit jaar duizenden euro’s subsidie krijgen om over te stappen op een tweedehands elektrische auto. De overheid werkt aan een nieuwe regeling waarbij de tegemoetkoming kan oplopen tot 6000 euro. Daar staat wel een opvallende voorwaarde tegenover: de huidige benzine- of dieselauto moet definitief naar de sloop.
Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) maakte de plannen maandag bekend, meldt de Volkskrant. De subsidie kan mogelijk nog voor het einde van dit jaar worden ingevoerd. Lukt dat niet, dan wordt gemikt op het tweede kwartaal van 2027.
Met de zogeheten Overstapsubsidie Gebruikte Elektrische Auto’s (OGEA) wil de overheid elektrisch rijden ook bereikbaar maken voor mensen met een kleinere portemonnee. Wie jaarlijks netto tussen 12.500 en 27.533 euro verdient, kan volgens het plan maximaal 6000 euro ontvangen voor de aanschaf van een gebruikte elektrische auto. Volgens de Volkskrant komt dat, afhankelijk van de gezinssituatie, overeen met 100 tot 130 procent van het bijstandsniveau.
elektrisch alternatief
Ook mensen die iets meer verdienen kunnen voor financiële steun in aanmerking komen. Bij een inkomen tot maximaal 35.793 euro bedraagt de voorgenomen subsidie 4000 euro. Een woordvoerder van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat legt tegenover de Volkskrant uit hoe de bedragen tot stand zijn gekomen. Er is gekeken naar de auto’s die mensen binnen deze inkomensgroepen doorgaans aanschaffen en naar het prijsverschil met een elektrisch alternatief. De bedragen zijn volgens de woordvoerder bepaald „door te kijken naar het soort auto dat deze groep vaak koopt, en wat er dan bij moet voor een elektrisch model”.
Aan de financiële tegemoetkoming wordt wel een belangrijke eis verbonden. Wie gebruikmaakt van de subsidie, moet zijn bestaande benzine- of dieselauto laten slopen. Volgens de woordvoerder was zo’n verplichting niet eerder onderdeel van subsidies voor elektrisch rijden.
Het ministerie kiest daar bewust voor. „We willen hiermee bijdragen aan kabinetsdoelstellingen omtrent elektrificatie van het wagenpark, en maakten daarom doelbewust de keuze: deze auto’s moeten van de weg”, aldus de woordvoerder tegen de Volkskrant.
Daarmee is het niet voldoende om alleen een elektrische auto aan te schaffen. De overheid moet ook kunnen controleren of de oude brandstofauto daadwerkelijk wordt gesloopt. Bovendien mag de met subsidie aangeschafte elektrische auto gedurende het eerste jaar niet worden verkocht.
Juist die voorwaarden en controles maken de uitvoering ingewikkeld. De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO), die vanwege zijn ervaring met maatwerk bij subsidieregelingen verantwoordelijk moet worden voor de uitvoering, waarschuwt voor verschillende problemen.
„Deze regeling is complex en kent meerdere risico’s in de uitvoering”, schrijft de RVO volgens de Volkskrant in een evaluatie van de plannen. Een belangrijk probleem draait om de manier waarop wordt bepaald wie voor hoeveel subsidie in aanmerking komt. Daarbij wordt gekeken naar het inkomen van de individuele aanvrager en niet naar het totale inkomen van het huishouden. Volgens de RVO is een andere aanpak praktisch niet mogelijk. „Toetsing op huishoudinkomen is technisch gezien niet haalbaar.”
Subsidie loopt op tot 6000 euro en moet elektrisch rijden bereikbaar maken voor kleinere portemonnee. RVO waarschuwt dat regeling complex is en geld ook bij huishoudens met hogere inkomens kan belanden.
Dat kan tot situaties leiden waarbij overheidsgeld terechtkomt bij een huishouden dat als geheel aanzienlijk meer te besteden heeft. Iemand met een relatief laag individueel inkomen kan immers samenwonen met iemand die veel meer verdient. Doordat alleen naar de aanvrager wordt gekeken, blijft dat tweede inkomen buiten beschouwing.
uitvoeringsproblemen
De RVO waarschuwt daarom dat „het aannemelijk is dat een deel van de middelen terecht komt bij huishoudens met een relatief hoog huishoudinkomen”. Daar blijven de uitvoeringsproblemen niet bij. Verschillende overheidsinstanties moeten gegevens met elkaar gaan combineren. De RVO, Belastingdienst, Rijksdienst voor het Wegverkeer (RDW) en Basisregistratie Personen (BRP) spelen daarbij een rol. Om de benodigde gegevensuitwisseling mogelijk te maken, moet nieuwe ICT worden ontwikkeld.
Vooral rond de Belastingdienst bestaat volgens de aangeleverde informatie onzekerheid over de vraag of dit allemaal op tijd kan worden gerealiseerd. Daar komt bij dat de Belastingdienst gebonden is aan een „fiscale geheimhoudingsplicht”. Ook dat zorgt voor juridische vraagstukken rond het delen en gebruiken van informatie.
Verder zal de RVO moeten optreden wanneer mensen oneigenlijk gebruikmaken van de subsidie. De organisatie heeft volgens de evaluatie weinig ervaring met dergelijke handhaving. Voor het plan heeft het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat 54,2 miljoen euro gereserveerd. Een deel van dat geld is afkomstig uit Europese fondsen. De subsidie heeft meerdere doelen. Naast het versnellen van de overgang naar elektrisch rijden wil de overheid mensen met lagere inkomens tegemoetkomen vanwege de sterk gestegen brandstofprijzen door de oorlog in het Midden-Oosten. Tegelijkertijd moet de regeling de Nederlandse markt voor gebruikte elektrische auto’s een impuls geven.
subsidieplan
Achter het concrete subsidieplan speelt volgens de RVO bovendien een groter probleem. De overheid beschikt momenteel niet over een systeem waarmee inkomensafhankelijke subsidies aan particulieren eenvoudig kunnen worden uitgevoerd. De RVO formuleert dat stevig. De „Rijksoverheid is op dit moment onvoldoende ingericht om inkomensafhankelijke subsidieregelingen voor particulieren efficiënt uit te voeren”, schrijft de organisatie volgens de Volkskrant.
Tegelijkertijd verwacht de RVO dat juist dergelijke vormen van ondersteuning vaker noodzakelijk kunnen worden. Maatschappelijke vraagstukken zoals de energietransitie kunnen volgens de organisatie vragen om beleid waarmee mensen met lage inkomens gericht financieel worden geholpen. De ervaringen met de nieuwe subsidie kunnen daardoor ook van belang zijn voor toekomstige regelingen. „Daarom is het belangrijk om naar een structurele oplossing te zoeken om deze doelgroepen goed vanuit de overheid te kunnen bedienen”, aldus de RVO.
