Indonesië scherpt zedenwetten aan maar toeristen hoeven niet te vrezen.
Sinds 2 januari 2026 geldt in Indonesië een nieuw strafwetboek dat een einde maakt aan het oude, koloniale rechtssysteem. Het zogenoemde Criminal Code of KUHP bevat ingrijpende veranderingen op het gebied van zeden en moraal en heeft internationaal veel aandacht getrokken. Vooral de bepaling dat seks buiten het huwelijk strafbaar is gesteld, zorgt voor onrust en vragen, zowel binnen het land als daarbuiten. De maximale straf die hierop staat, bedraagt één jaar gevangenisstraf. Daarnaast kan ook ongehuwd samenwonen worden bestraft, met een mogelijke celstraf tot zes maanden.
strafrecht
De invoering van het nieuwe wetboek wordt door de Indonesische regering gepresenteerd als een noodzakelijke modernisering van de wetgeving. Het oude strafrecht stamde nog uit de Nederlandse koloniale tijd en werd door beleidsmakers gezien als achterhaald en onvoldoende passend bij de huidige Indonesische samenleving. Volgens de autoriteiten weerspiegelt het nieuwe wetboek beter de conservatieve maatschappelijke normen en waarden die in grote delen van het land leven. Tegelijkertijd hebben mensenrechtenorganisaties en vertegenwoordigers uit de toeristische sector hun zorgen geuit over de mogelijke gevolgen.
Belangrijk detail in de nieuwe regelgeving is dat de bepalingen rond seks buiten het huwelijk en ongehuwd samenwonen klachtgebonden zijn. Dat betekent dat vervolging alleen mogelijk is wanneer een directe familierelatie aangifte doet. Hierbij gaat het om een echtgenoot of echtgenote, ouders of kinderen. Derden hebben geen enkele bevoegdheid om een zaak te starten. Hotelmedewerkers, buren, collega’s of andere burgers kunnen dus geen melding doen die tot vervolging leidt. Zonder formele klacht van een familielid kan het Openbaar Ministerie geen actie ondernemen.
relatiestatus
Voor toeristen lijkt het risico daardoor in de praktijk beperkt. Reizigers verblijven vaak kort in het land en hebben doorgaans geen familieleden ter plaatse die aangifte zouden kunnen doen. Bovendien zijn hotels niet verplicht om huwelijksakten te controleren of gasten te ondervragen over hun relatiestatus. Dat neemt niet weg dat er geen expliciete uitzonderingspositie bestaat voor buitenlanders. Wie zich op Indonesisch grondgebied bevindt, valt onder de Indonesische wet, ongeacht nationaliteit of verblijfsduur.
De internationale onrust richt zich dan ook vooral op de perceptie van de nieuwe regels. In veel buitenlandse media wordt gesproken over een streng en moralistisch wetboek dat een rem zou kunnen zetten op het toerisme. Ondernemers in populaire bestemmingen vrezen dat potentiële bezoekers worden afgeschrikt door de gedachte dat privégedrag strafbaar kan zijn. Tegelijkertijd benadrukken Indonesische autoriteiten dat de wet niet bedoeld is om toeristen te viseren, maar om een juridisch kader te bieden dat aansluit bij de waarden van de samenleving.
handhaving
Binnen Indonesië zelf lopen de meningen uiteen. Voorstanders zien het nieuwe strafwetboek als een stap richting meer nationale identiteit en culturele zelfbeschikking. Critici wijzen erop dat de regels ruimte laten voor misbruik en sociale druk binnen families. De overheid probeert die zorgen te temperen door te wijzen op het klachtgebonden karakter van de wet en de beperkte mogelijkheden tot handhaving zonder aangifte.
Ondanks alle discussie blijft de praktische impact voor buitenlandse bezoekers voorlopig gering. Deskundigen benadrukken dat het verstandig is om bewust te zijn van de lokale wetgeving en respect te tonen voor culturele gevoeligheden tijdens een verblijf in Indonesië. De nieuwe regels vragen vooral om begrip van de maatschappelijke context waarin zij zijn ingevoerd, terwijl massale vervolging van toeristen als onwaarschijnlijk wordt beschouwd.
