Zonder actie dreigt nederland dezelfde problemen als Duitsland tegemoet te gaan, vertrekkende prorail topman slaat alarm spoor dreigt kapot te gaan.

De vertrekkende topman van ProRail, John Voppen, laat bij zijn afscheid weinig ruimte voor misverstand over de staat van het Nederlandse spoor. Na meer dan twintig jaar in de sector, waarvan zeven jaar als bestuursvoorzitter, trekt hij een duidelijke conclusie: zonder forse investeringen loopt de infrastructuur onherroepelijk vast. “Uiteindelijk gaat de infrastructuur gewoon kapot,” waarschuwt hij nadrukkelijk.

Tijdens zijn periode aan het roer kreeg Voppen te maken met uiteenlopende uitdagingen, van de ongekende terugval in reizigers tijdens de coronapandemie tot de huidige drukte op het spoor, die juist piekt. Toch bleef één strijd onbeslecht: het overtuigen van de politiek in Den Haag van de noodzaak om structureel meer geld vrij te maken voor onderhoud en vernieuwing. Volgens hem is het probleem niet zozeer dat politici het belang niet zien, maar dat investeringen te vaak worden behandeld als kostenposten die kunnen worden uitgesteld.

Die spanning tussen regels en realiteit kwam scherp naar voren in zijn eigen handelen. Voppen erkent openlijk dat hij bewust de Aanbestedingswet heeft overtreden om de veiligheid van het spoor te waarborgen. “Ja. Dat mag je best opschrijven. Uiteindelijk ben ik verantwoordelijk voor een veilig en betrouwbaar spoor. Dan kun je niet zeggen: we laten het maar gebeuren omdat een contract iets niet toestaat.”

leiderschap

Hij verwijst tijdens een interview met de Volkskrant naar een concreet voorbeeld op de Brabantroute, waar slijtage aan de bovenleiding sneller toenam dan verwacht. Volgens de regels mocht ProRail het extra werk niet zomaar door dezelfde aannemer laten uitvoeren, maar Voppen besloot anders. “Als er tijd is om het te maken, dan moet je het fixen.” Die praktische instelling typeert zijn leiderschap, waarin veiligheid en betrouwbaarheid zwaarder wegen dan strikte naleving van procedures.

Ondanks de successen die hij ook benoemt, zoals een hoge punctualiteit en verbeterde samenwerking met de NS, vertrekt Voppen op een precair moment. De komende jaren is volgens ProRail meer dan een miljard euro nodig om verouderde onderdelen van het spoor te vervangen. Daarbovenop komt nog eens circa 600 miljoen euro om het netwerk beter te beschermen tegen sabotage en cyberdreigingen.

Volgens Voppen is het Nederlandse spoor jarenlang ingericht op maximale efficiëntie, met minimale buffers. “Alles zo minimaal mogelijk. Alles just in time.” Die aanpak hield de kosten laag, maar maakt het systeem kwetsbaar. De gevolgen van uitgesteld onderhoud worden pas na jaren zichtbaar, benadrukt hij. “De eerste vier jaar merk je daar nauwelijks iets van. Over acht jaar waarschijnlijk ook nog niet. Maar als je twaalf jaar niet investeert, krijg je een probleem.”

Per 1 juli maakt hij de overstap naar een totaal andere sector als topman van Total Care, een bedrijf in schoonmaak en thuiszorg. Daar wil hij het werk van binnenuit leren kennen door zelf mee te draaien. Het spoor laat hij achter met gemengde gevoelens, maar niet zonder vertrouwen. “Het is allemaal niet perfect, maar ik laat het met een heel gerust hart achter. We hebben een fantastische organisatie.”

De waarschuwing is niet hypothetisch. Voppen wijst naar Duitsland, waar jarenlang te weinig werd geïnvesteerd en het spoor nu kampt met structurele storingen en vertragingen. Nederland dreigt volgens hem dezelfde kant op te gaan als er geen koerswijziging komt. De eerste signalen zijn al zichtbaar: het aantal impactvolle storingen ligt boven de afgesproken norm, met financiële sancties tot gevolg.

kritisch

Tegelijkertijd is hij kritisch op het systeem waarin ProRail opereert. De verzelfstandiging van het spooronderhoud in de jaren negentig noemt hij een “historische fout”. In theorie moest marktwerking leiden tot betere prestaties, maar in de praktijk is ProRail afhankelijk van een klein aantal gespecialiseerde aannemers en kampt de sector met een tekort aan technici. Dat maakt flexibiliteit moeilijk en belemmert innovatie.

Voppen benadrukt dat niet alle verantwoordelijkheid bij de politiek ligt. Ook binnen ProRail worden fouten gemaakt, erkent hij. Toch blijft zijn kernboodschap overeind: zonder tijdige en voldoende investeringen komt de betrouwbaarheid van het spoor in gevaar.