Tegenstanders en voorstanders van inkomensafhankelijke boetes staan lijnrecht tegenover elkaar.
Een verkeersboete van 317 euro voor een 72-jarige vrouw heeft een stevige discussie losgemaakt over de vraag hoe eerlijk het Nederlandse boetestelsel eigenlijk is. De vrouw dacht op een weg 70 kilometer per uur te mogen rijden, terwijl daar een maximumsnelheid van 50 kilometer per uur gold. De overtreding leverde haar een rekening op die gezien haar financiële situatie behoorlijk hard aankomt.
Haar zoon bracht de kwestie onder de aandacht op sociale media. Hij vertelt dat zijn moeder moet rondkomen van AOW en een klein pensioen. Juist daardoor heeft een boete van honderden euro’s volgens hem veel grotere financiële gevolgen dan voor iemand met een hoog inkomen.
termijnen
„Mijn moeder is 72. Ze dacht ergens 70 te mogen rijden en dat bleek 50 te zijn. Bam! €317 boete”, schrijft hij. Daarbij wijst hij ook op de bedragen die volgens de brief volgen wanneer niet tijdig wordt betaald. Het bedrag kan dan volgens hem eerst oplopen naar 471 euro en daarna zelfs naar 933 euro. Dat zijn moeder de boete eventueel in termijnen kan voldoen, noemt hij met duidelijke ironie een tegemoetkoming. „Gelukkig kun je in termijnen betalen. Fijn dat er ook aan de minder bedeelden wordt gedacht.”
Achter het persoonlijke verhaal zit vooral een principiële vraag. De zoon vraagt zich af of verkeersboetes voor iedere overtreder hetzelfde bedrag zouden moeten bedragen, ongeacht diens financiële situatie. Ook het aantal eerdere overtredingen zou volgens hem mogelijk een rol kunnen spelen.
uiteenlopende reacties
„Een vergissing van iemand die een keer in jaren te hard rijdt, raakt iemand met een laag inkomen natuurlijk heel anders dan iemand voor wie €317 nauwelijks iets betekent”, stelt hij. Zelf zegt hij geen kant-en-klare oplossing te hebben. Zijn centrale vraag vat hij samen als: „Wat is eerlijker: iedereen dezelfde boete, of iedereen dezelfde pijn?”
De kwestie leidt op LinkedIn tot sterk uiteenlopende reacties. Een van de reageerders wijst erop dat verkeersboetes volgens hem in Scandinavische landen afhankelijk kunnen zijn van het inkomen. Hij vindt zo’n systeem terecht, omdat hetzelfde bedrag voor verschillende inkomens een totaal andere impact kan hebben. Waar iemand met alleen AOW en een klein pensioen zich daadwerkelijk zorgen kan maken over een rekening van honderden euro’s, kan hetzelfde bedrag voor iemand met een zeer hoog inkomen nauwelijks gevolgen hebben.
Een andere reageerder ziet daar juist weinig in. Hij trekt de vergelijking met andere uitgaven en vraagt zich af of boodschappen, benzine, energie, huur, pretparkkaartjes en vakanties dan eveneens afhankelijk van het inkomen zouden moeten worden geprijsd. Volgens hem horen prijzen en boetes hetzelfde te zijn, ongeacht hoeveel iemand verdient. Wie autorijdt, accepteert volgens deze reactie ook dat overtredingen tot sancties kunnen leiden.
Vanuit een andere hoek wordt benadrukt dat een straf vooral zou moeten aansluiten bij de ernst van de overtreding en niet bij de financiële positie van degene die de overtreding begaat. Een reageerder die aangeeft als strafrechter veel zaken te behandelen, vindt een bedrag van 317 euro voor een snelheidsovertreding van 23 kilometer per uur binnen de bebouwde kom niet te hoog. Volgens hem komen er zaken voorbij waarbij dergelijke snelheidsovertredingen een dodelijk slachtoffer tot gevolg hebben. „Kan dus zomaar anders aflopen”, waarschuwt hij.
verkeersveiligheid
Ook een andere deelnemer aan de discussie benadrukt de mogelijke gevolgen van te hard rijden. Eén enkele snelheidsovertreding kan volgens deze persoon al dodelijk aflopen. Hoe hard de daaropvolgende boete iemand financieel raakt, staat daar volgens de reactie los van.
Tegelijkertijd klinkt er kritiek op die redenering. Een reageerder vindt dat vooral het daadwerkelijke gevaar bepalend zou moeten zijn voor de hoogte van een boete. Volgens hem hoeft vijftien kilometer per uur te hard rijden op een lege weg niet automatisch iets met verkeersveiligheid te maken te hebben.
Een andere deelnemer aan de discussie gaat nog verder en noemt de Nederlandse boetes veel te hoog. Volgens deze persoon raken de bedragen „kant noch wal” en neigt het systeem naar afzetterij. Ook de oorspronkelijke aanleiding voor de boete zelf wordt kritisch bekeken. Een reageerder stelt dat de vraag kan worden gesteld of iemand die denkt 70 kilometer per uur te mogen rijden op een plek waar maximaal 50 is toegestaan, nog volledig veilig aan het verkeer kan deelnemen.
veel te hoog
Een andere reactie maakt juist onderscheid tussen twee kwesties. De eerste vraag is of de hoogte van de boete proportioneel is. Volgens deze reageerder zijn de huidige bedragen veel te hoog. Een systeem waarbij persoonlijke omstandigheden bepalen hoeveel iemand voor dezelfde overtreding betaalt, vindt hij echter evenmin wenselijk. Daarbij wordt de vraag opgeworpen waarom bijvoorbeeld een 70-jarige voor hetzelfde delict een ander bedrag zou moeten betalen dan iemand van 30.
Zo is een verkeersboete van 317 euro uitgegroeid tot een veel bredere discussie over de bedoeling van een financiële straf. Moet vooral de overtreding voor iedereen gelijk worden bestraft, of moet een boete iedere overtreder ongeveer even hard treffen?
De ervaring van de 72-jarige vrouw legt daarmee een fundamenteel verschil bloot tussen twee opvattingen over verkeersboetes. Aan de ene kant staat het uitgangspunt dat dezelfde overtreding tot dezelfde financiële sanctie moet leiden. Daartegenover staat de gedachte dat een boete pas werkelijk voor iedereen gelijkwaardig is wanneer ook de financiële impact ervan vergelijkbaar is.
