Brancheorganisaties en vakbonden waarschuwen voor financiële problemen bij vervoersbedrijven. Meer dan een miljoen reizigers per week afhankelijk van sector die kabinet om financiële hulp vraagt.
De nood onder Nederlandse taxi- en zorgvervoerders groeit. Door de sterk gestegen prijzen van diesel en benzine zien vervoersbedrijven hun kosten oplopen, terwijl zij die extra uitgaven nauwelijks kunnen doorberekenen. De gevolgen kunnen groot zijn voor ouderen, zieken, mensen met een beperking en kinderen die dagelijks afhankelijk zijn van speciaal vervoer. Minister Mirjam Sterk van Langdurige Zorg, Jeugd en Sport heeft inmiddels gereageerd op de zorgen van de sector.
De kwestie draait om veel meer dan de financiële problemen van taxibedrijven. Volgens Koninklijk Nederlands Vervoer (KNV) Zorgvervoer en Taxi valt ongeveer 75 tot 80 procent van alle taxiritten in Nederland onder het zorgvervoer. Wekelijks maken meer dan een miljoen passagiers gebruik van deze dienstverlening. Daaronder bevinden zich patiënten die voor een medische behandeling naar het ziekenhuis moeten, ouderen die zorginstellingen bezoeken en kinderen die niet zelfstandig naar school kunnen reizen. Ook mensen met een beperking die naar hun werk of dagbesteding worden gebracht, zijn afhankelijk van deze vervoersbedrijven.
langdurige contracten
Wanneer ondernemers door de stijgende kosten hun dienstverlening moeten beperken of zelfs failliet gaan, kunnen juist deze groepen daarvan de dupe worden. Een van de grootste problemen voor vervoersbedrijven is dat zij vastzitten aan contracten waarin de tarieven voor langere tijd zijn vastgelegd. Gemeenten, zorgverzekeraars en andere opdrachtgevers besteden het vervoer doorgaans aan, waarna ondernemers zich aan de overeengekomen prijzen moeten houden.
Een plotselinge stijging van de dieselprijs kan daardoor niet zomaar worden doorberekend aan de opdrachtgever. Veel contracten bevatten bovendien geen regeling waarmee uitzonderlijke brandstofkosten automatisch worden gecompenseerd. Daar komt bij dat tarieven meestal slechts eenmaal per jaar worden aangepast. Vervoerders moeten de extra kosten ondertussen zelf opvangen. Vooral kleinere ondernemingen, die vaak met beperkte winstmarges werken, kunnen daardoor financieel in de knel komen.
KNV-voorzitter Fred Teeven heeft eerder gewaarschuwd voor de gevolgen van deze ontwikkeling. Volgens de brancheorganisatie dreigt het dagelijkse vervoer naar ziekenhuizen, scholen en dagbestedingslocaties onder druk te komen staan. De bestaande maatregelen van de overheid bieden volgens KNV onvoldoende bescherming aan bedrijven die door hun contractuele verplichtingen niet direct kunnen reageren op onverwachte prijsstijgingen.
De zorgen hebben geleid tot een gezamenlijke oproep aan de politiek. KNV Zorgvervoer en Taxi, FNV Zorgvervoer en Taxi, CNV, het Aanbestedingsinstituut Mobiliteit (AIM) en de Vereniging voor Doelgroepenvervoer Nederland (VDVN) willen dat het kabinet ingrijpt. De organisaties trekken al sinds het voorjaar aan de bel. In april stuurden zij een brandbrief naar het kabinet. Op 23 juni volgde een petitie die aan de Tweede Kamer werd aangeboden.
Daarin vragen de betrokken partijen om gerichte financiële maatregelen om te voorkomen dat vervoersbedrijven verder in de problemen raken. Hun voorkeur gaat uit naar een tijdelijke verlaging van de brandstofaccijns, specifiek voor de taxi- en zorgvervoersector. Daarmee zouden ondernemers direct minder betalen voor diesel en benzine. Wanneer een dergelijke accijnsverlaging niet uitvoerbaar blijkt, willen de organisaties dat de overheid een noodfonds instelt.
Via dat fonds zouden opdrachtgevers financiële ondersteuning kunnen krijgen om de hogere brandstofkosten van vervoersbedrijven te compenseren. De sector benadrukt dat snelheid noodzakelijk is. Wanneer ondernemers moeten wachten totdat hun contracten opnieuw worden aangepast, bestaat het risico dat zij ondertussen al in ernstige financiële moeilijkheden terechtkomen. De hoge brandstofprijzen hangen voor een belangrijk deel samen met internationale onrust op de energiemarkten en de oorlog in het Midden-Oosten.
Voorlopig blijft vooral één kwestie onbeantwoord: wie betaalt uiteindelijk de rekening van de hoge brandstofprijzen, en hoe wordt voorkomen dat kwetsbare reizigers daarvan de gevolgen ondervinden?
Minister Mirjam Sterk heeft zich inmiddels over de zorgen van de vervoerssector gebogen. Uit een Kamerbrief van 5 november blijkt dat zij in augustus een inhoudelijk gesprek heeft gevoerd met KNV-voorzitter Fred Teeven. Tijdens dat overleg kwamen de financiële problemen van vervoerders en de gevolgen van de hoge brandstofprijzen aan de orde. Na het gesprek stuurde de minister een schriftelijke reactie aan KNV. Een afschrift daarvan is vervolgens aan de Tweede Kamer aangeboden, zodat Kamerleden kennis kunnen nemen van het overleg en het standpunt van het ministerie.
Daarmee is echter nog niet duidelijk of de vervoerssector daadwerkelijk op aanvullende financiële ondersteuning kan rekenen. Volgens HBP Media bevat de begeleidende Kamerbrief geen aankondiging van nieuwe steunmaatregelen. Ook wordt daarin niet vermeld of de minister bereid is de gevraagde accijnsverlaging of het voorgestelde noodfonds mogelijk te maken. De inhoudelijke reactie aan KNV moet daarover meer duidelijkheid geven.
Voor de betrokken vervoersbedrijven blijft de onzekerheid voorlopig bestaan. Zolang brandstof duur blijft en de extra kosten niet kunnen worden doorberekend, neemt de druk op hun bedrijfsvoering verder toe. Daarmee komt volgens de brancheorganisaties niet alleen de financiële positie van ondernemers in het geding, maar mogelijk ook de beschikbaarheid van noodzakelijk personenvervoer.
De gevolgen kunnen vooral worden gevoeld door mensen die geen alternatief hebben. Voor patiënten kan aangepast vervoer noodzakelijk zijn om medische afspraken na te komen. Voor kinderen kan het bepalend zijn voor hun toegang tot onderwijs. En voor mensen met een beperking vormt het vervoer vaak een belangrijke verbinding met werk, zorg en maatschappelijke activiteiten. De sector hoopt daarom dat het kabinet verder gaat dan gesprekken en schriftelijke reacties. De vraag is of de overheid bereid is daadwerkelijk financiële maatregelen te treffen voordat de problemen bij vervoersbedrijven verder oplopen.

