Het uitschakelen van roltrappen in een publieke voorziening is geen structurele oplossing voor de problemen op het elektriciteitsnet.
Het besluit van Bibliotheek Utrecht om bij temperaturen vanaf 27 graden de roltrappen in de vestigingen Neude en Hoograven stil te zetten, wordt naar buiten gebracht als een verstandige poging om het elektriciteitsverbruik terug te dringen. Bezoekers worden geacht vaker de trap te nemen, terwijl de liften beschikbaar blijven voor mensen die daar afhankelijk van zijn. Op het eerste gezicht lijkt het een kleine ingreep, een praktische aanpassing die nauwelijks impact zou moeten hebben. Juist die ogenschijnlijke eenvoud maakt de maatregel echter zo veelzeggend.
Het uitschakelen van roltrappen in een publieke voorziening is geen structurele oplossing voor de problemen op het elektriciteitsnet. Het is een zichtbaar symptoom van een dieperliggend probleem dat al jaren bekend is. Achter deze keuze schuilt een ongemakkelijke realiteit waarin beleidsmakers, toezichthouders en netbeheerders er niet in zijn geslaagd om de noodzakelijke infrastructuur tijdig op orde te brengen.
geen tekort aan stroom
Nederland kampt immers niet met een tekort aan opgewekte elektriciteit. Het knelpunt zit in de capaciteit van het netwerk om die energie te transporteren naar de plekken waar en wanneer die nodig is. Terwijl burgers werden gestimuleerd om over te stappen op elektrisch rijden, te koken op inductie en hun woningen te verduurzamen met warmtepompen en zonnepanelen, bleef de uitbreiding van kabels en stations achter. De gevolgen daarvan worden nu steeds tastbaarder.
De situatie in Utrecht onderstreept die ontwikkeling op pijnlijke wijze. Vanaf 1 juli bereikt de netcongestie daar een niveau waarop zelfs kleinere verbruikers te maken kunnen krijgen met wachttijden voor een aansluiting. Dat betekent in de praktijk dat een complete regio tegen haar grenzen aanloopt. Nieuwe woningen kunnen niet zonder meer worden aangesloten, bedrijven worden afgeremd in hun groei en verduurzaming, en huishoudens lopen vast wanneer zij hun energievoorziening willen moderniseren.
geloofwaardigheid
De ambities van de gemeente Utrecht om duizenden woningen per jaar te realiseren, komen daarmee onder druk te staan. Plannen voor grootschalige woningbouw verliezen aan geloofwaardigheid wanneer de basisvoorzieningen ontbreken. Zonder aansluiting op het elektriciteitsnet blijft een woning, hoe duurzaam ook ontworpen, in feite onbruikbaar. Het contrast tussen de gepresenteerde miljardenplannen en de praktische uitvoerbaarheid daarvan wordt hiermee steeds scherper zichtbaar.
In dat licht krijgt de maatregel van Bibliotheek Utrecht een andere lading. De instelling probeert binnen haar mogelijkheden een bijdrage te leveren, maar wordt tegelijkertijd onderdeel van een bredere verschuiving waarbij de verantwoordelijkheid voor een systeemprobleem steeds vaker bij individuele organisaties en burgers wordt neergelegd. De vraag dringt zich op hoeveel effect het daadwerkelijk heeft om enkele roltrappen uit te schakelen. Het is moeilijk voor te stellen dat deze ingreep substantieel bijdraagt aan het oplossen van capaciteitsproblemen op regionaal niveau.
Het is te simpel om dit direct als een gevolg van alleen D66-beleid te bestempelen. Daar zit wel politieke lading in, maar het doet geen recht aan hoe dit probleem is ontstaan. De problemen rond het stroomnet zijn het resultaat van jarenlang beleid en keuzes van meerdere kabinetten, provincies, gemeenten, toezichthouders en netbeheerders. D66 heeft in recente jaren een duidelijke rol gespeeld in het versnellen van de energietransitie — denk aan stimulering van elektrificatie, duurzaamheid en klimaatdoelen — en daar kun je kritisch op zijn. Een terechte kritiek is dat de nadruk op snelle elektrificatie niet altijd gepaard is gegaan met even snelle uitbreiding van de infrastructuur. Maar die achterstand op het elektriciteitsnet gaat verder terug dan één partij of één kabinetsperiode. Wat je wél kunt zeggen, als je het scherp formuleert, is dat meerdere politieke partijen — waaronder D66 — de vraag naar elektriciteit actief hebben aangejaagd, terwijl de uitbreiding van het net daar structureel bij achterbleef. Dat spanningsveld zie je nu terug in dit soort maatregelen.
Daarbij komt dat roltrappen in een openbare bibliotheek geen overbodige luxe zijn. Ze vervullen een praktische functie voor uiteenlopende bezoekers, van ouderen en ouders met kinderen tot mensen die slecht ter been zijn of zware spullen bij zich dragen. Hoewel de liften beschikbaar blijven, betekent het stilleggen van roltrappen wel degelijk een verslechtering van de toegankelijkheid en het comfort.
De symboliek is daardoor moeilijk te negeren. Bezoekers krijgen feitelijk de boodschap dat zij hun gedrag moeten aanpassen omdat de infrastructuur tekortschiet. Dat roept vragen op over de rol van de overheid en de mate waarin deze haar eigen ambities heeft afgestemd op de uitvoeringscapaciteit.
De stilgelegde roltrappen zijn dus minder een “D66-probleem” en meer een symptoom van breed bestuurlijk falen over meerdere jaren en bestuurslagen. Als je het toch politiek wilt duiden, dan gaat het eerder om een collectieve onderschatting van de uitvoeringskant van de energietransitie dan om één partij die dit heeft veroorzaakt.
Het vooruitzicht op verbetering biedt weinig houvast. Uitbreidingen van belangrijke hoogspanningsstations in de regio laten mogelijk tot 2031 op zich wachten. Dat betekent dat de huidige beperkingen geen tijdelijk ongemak zijn, maar een situatie waarmee nog jaren rekening moet worden gehouden. Tijdelijke oplossingen zoals batterijen, flexibele tarieven en het gebruik van gasgeneratoren kunnen enige verlichting bieden, maar lossen het fundamentele probleem niet op.
energietransitie
Het gebruik van gasgestookte noodvoorzieningen om een overbelast elektriciteitsnet te ondersteunen, legt bovendien een pijnlijke tegenstrijdigheid bloot. Terwijl burgers worden aangespoord om afscheid te nemen van aardgas, blijkt datzelfde gas in sommige gevallen nodig om de gevolgen van de energietransitie op te vangen.
Netcongestie wordt vaak gepresenteerd als een complex technisch vraagstuk. Dat is het zonder twijfel. Tegelijkertijd was de groei van de vraag naar elektriciteit geen verrassing. De signalen dat het netwerk onder druk zou komen te staan, waren al geruime tijd aanwezig. Het uitblijven van tijdige maatregelen maakt het moeilijk om de huidige situatie uitsluitend toe te schrijven aan onvoorziene omstandigheden.
De stilstaande roltrappen in Utrecht vormen daarmee meer dan een lokale ingreep. Ze staan symbool voor een land dat grote ambities heeft geformuleerd, maar er niet in slaagt de noodzakelijke randvoorwaarden gelijktijdig te realiseren. Economische groei, woningbouw en verduurzaming komen daardoor in elkaars vaarwater terecht.
verantwoordelijkheid
Wat resteert is een beeld dat moeilijk te negeren valt. In een land dat zich profileert als modern en vooruitstrevend, worden publieke voorzieningen aangepast om een tekort aan infrastructuur op te vangen. Het is een ontwikkeling die niet alleen vragen oproept over de huidige aanpak, maar ook over de manier waarop toekomstige uitdagingen worden voorbereid.
Zolang er geen duidelijke antwoorden komen op wie verantwoordelijk is voor de vertragingen en hoe deze in de toekomst worden voorkomen, blijft het ongemakkelijke gevoel bestaan dat de rekening van jarenlang uitstelgedrag uiteindelijk bij de samenleving wordt neergelegd. De roltrappen mogen dan stilstaan, de discussie over bestuurlijk falen komt daarmee juist in beweging.
