Europese beslissing kan grote gevolgen krijgen voor softwarefuncties in bestaande auto’s. Mogelijke stemming over geautomatiseerd rijden kan volgens fabrikant al op 6 oktober volgen.
Tesla heeft nieuwe Europese cijfers naar buiten gebracht over Full Self-Driving Supervised, beter bekend als FSD. De autofabrikant stelt dat Tesla’s die met dit systeem rijden aanzienlijk minder vaak bij een botsing betrokken raken dan exemplaren die handmatig worden bestuurd. De timing van de publicatie is opvallend, omdat een Europees besluit over de technologie volgens Tesla mogelijk al op 6 oktober kan volgen.
Volgens de fabrikant vonden tijdens het gebruik van FSD 4,1 keer minder botsingen plaats dan tijdens ritten waarbij Tesla’s handmatig werden bestuurd. Het bedrijf baseert die conclusie op meer dan 100 miljoen gereden kilometers in vijf Europese landen. Het gaat om Nederland, België, Denemarken, Estland en Litouwen, waar tussen april en augustus gegevens werden verzameld.
voorlopige toestemming
Nederland speelt daarbij een belangrijke rol. Het was in april het eerste Europese land dat voorlopige toestemming verleende voor het gebruik van de technologie. Daarna volgden België, Denemarken, Estland en Litouwen. Daarmee bevinden Nederland en België zich nadrukkelijk aan de voorkant van een ontwikkeling die uiteindelijk grote gevolgen kan hebben voor automobilisten in de gehele Europese Unie.
De cijfers die Tesla presenteert, moeten tegelijkertijd met de nodige voorzichtigheid worden bekeken. De conclusie dat er 4,1 keer minder botsingen plaatsvinden, is namelijk een veiligheidsclaim van Tesla zelf. Het gaat niet om een conclusie die op basis van de verstrekte informatie door een onafhankelijke Europese instantie is vastgesteld.
onafhankelijkheid
Juist die onafhankelijkheid is een belangrijk onderwerp binnen de discussie over de veiligheid van de technologie. Reuters meldde eerder dat onafhankelijke deskundigen kritiek hadden op de manier waarop eerdere veiligheidsstatistieken van Tesla werden vergeleken. De vraag is daardoor niet alleen hoeveel kilometers met FSD zijn afgelegd en hoeveel incidenten daarbij plaatsvonden, maar vooral of de gebruikte gegevens en vergelijkingsmethoden voldoende onafhankelijk kunnen worden gecontroleerd.
Tesla heeft inmiddels wel een deel van zijn veiligheidsdashboard openbaar gemaakt. Daarmee komt meer informatie beschikbaar over de prestaties van het systeem, maar de discussie over de controleerbaarheid van dergelijke cijfers blijft van groot belang. Zeker wanneer die statistieken worden gebruikt om overheden en toezichthouders ervan te overtuigen dat geautomatiseerde rijfuncties veilig genoeg zijn voor bredere toelating.
Full Self-Driving Supervised moet bovendien niet worden gezien als een systeem waarmee een automobilist alle verantwoordelijkheid volledig aan de auto kan overlaten. Het woord ‘Supervised’ is daarbij essentieel. De technologie ondersteunt het rijden, terwijl toezicht door de bestuurder noodzakelijk blijft. De discussie over de Europese toelating draait daardoor niet alleen om de technische mogelijkheden van de software, maar ook om de manier waarop de functie in de dagelijkse praktijk wordt gebruikt en beoordeeld.
Voor Tesla staat er ondertussen veel op het spel. De fabrikant presenteert meer dan 100 miljoen Europese testkilometers en een forse veiligheidsclaim als argumenten voor zijn technologie. Of die gegevens ook voldoende overtuigend zijn voor Europese besluitvormers, zal moeten blijken. Nederland en België bevinden zich daarbij plotseling midden in een discussie die kan bepalen hoe snel geautomatiseerd rijden in Europa een volgende stap kan zetten.
Voor Nederland en België kan de komende periode bijzonder belangrijk worden. Beide landen zitten door hun betrokkenheid uitzonderlijk dicht bij het Europese besluitvormingsproces rond geautomatiseerd rijden. Voor onder meer de RDW, Belgische autoriteiten, verzekeraars en wegbeheerders ligt er daardoor een ingewikkelde vraag op tafel. Niet alleen moet worden vastgesteld of FSD technisch naar behoren functioneert, ook moet duidelijk zijn welke veiligheidsgegevens onafhankelijk controleerbaar zijn.
onafhankelijke partijen
Dat laatste kan uiteindelijk minstens zo belangrijk worden als de spectaculaire cijfers waarmee Tesla naar buiten treedt. Een verschil van een factor 4,1 klinkt overtuigend, maar de waarde daarvan hangt sterk samen met de manier waarop botsingen worden geregistreerd, welke ritten met elkaar worden vergeleken en of onafhankelijke partijen de onderliggende gegevens en methodologie kunnen beoordelen.
Ondertussen komt een mogelijk Europees beslismoment snel dichterbij. Volgens Tesla kan al op 6 oktober een stemming op EU-niveau plaatsvinden. Voor goedkeuring is steun nodig van minstens vijftien van de 27 lidstaten. Die landen moeten gezamenlijk bovendien minimaal 65 procent van de bevolking van de Europese Unie vertegenwoordigen.
De uitkomst kan verder reiken dan alleen Tesla. Een Europese goedkeuring van FSD zou namelijk een belangrijk precedent kunnen vormen voor andere softwaregedefinieerde rijfuncties. Moderne auto’s krijgen steeds vaker nieuwe of uitgebreidere mogelijkheden via software-updates, waardoor functies kunnen veranderen nadat een voertuig al op de weg is toegelaten.
Europese toezichthouders
Daarmee raakt de discussie aan een veel bredere ontwikkeling binnen de auto-industrie. Waar nieuwe rijfuncties vroeger grotendeels gekoppeld waren aan de introductie van een nieuw voertuigmodel, kunnen fabrikanten tegenwoordig bestaande auto’s via software van aanvullende mogelijkheden voorzien. Europese toezichthouders staan daardoor voor de uitdaging om niet alleen een auto bij de oorspronkelijke toelating te beoordelen, maar ook rekening te houden met functies die gedurende de levensduur van het voertuig veranderen.
