Mensen met autisme hoeven binnenkort niet langer verplicht een medische keuring te ondergaan voor het verkrijgen of verlengen van hun rijbewijs.
Dat heeft minister Barry Madlener van Infrastructuur en Waterstaat bekendgemaakt in een brief aan de Tweede Kamer. Voor mensen met ADD of ADHD wordt onderzocht of de huidige keuringen kunnen worden aangepast. Daarnaast komt er ook verandering voor mensen die herstellende zijn van een psychose: zij hoeven mogelijk niet meer zes maanden te wachten voordat ze gekeurd mogen worden.
onnodig obstakel
Minister Madlener stelt dat de huidige medische keuringen door veel mensen met autisme, ADD en ADHD als niet proportioneel worden ervaren. “Ik vind dat deze keuringen geen onnodig obstakel moeten zijn voor het rijbewijs, want autorijden is een vorm van vrijheid die je mensen niet zomaar wilt ontnemen,” aldus Madlener. Tegelijkertijd benadrukt hij het belang van verkeersveiligheid. “Met de voorgestelde maatregelen houden we het verkeer veilig én worden er minder verplichtingen opgelegd aan mensen.”
Het afschaffen van de keuring voor mensen met autisme is gebaseerd op de conclusie dat er onvoldoende wetenschappelijk bewijs is dat deze groep meer verkeersovertredingen maakt of bij meer ongevallen betrokken raakt dan andere weggebruikers. Het streven is om deze maatregel per 1 januari 2026 in te voeren. Het Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen (CBR) onderzoekt op dit moment hoe dit het beste kan worden uitgevoerd.
alternatieven
Voor mensen met ADD en ADHD ligt de situatie genuanceerder. Statistieken laten zien dat deze groepen wel vaker betrokken zijn bij verkeersongevallen of overtredingen. Tegelijkertijd blijkt dat vrijwel iedereen slaagt voor de medische keuring, waardoor deze procedure tijdrovend is en het nut ervan ter discussie staat. Minister Madlener heeft daarom aan het CBR gevraagd om te onderzoeken of er alternatieven mogelijk zijn die minder belastend zijn maar wel de verkeersveiligheid waarborgen. Resultaten van dit onderzoek worden in het najaar van 2025 verwacht.
Streven is om dit op 1 januari 2026 in te laten gaan, het CBR onderzoekt nu in opdracht van het ministerie hoe dit het best kan worden afgeschaft.
Ook mensen die een psychose hebben doorgemaakt, krijgen mogelijk sneller duidelijkheid over hun rijgeschiktheid. Tot nu toe gold de regel dat zij zes maanden moesten wachten voordat zij medisch gekeurd mochten worden. De Gezondheidsraad heeft geadviseerd om deze wachttijd te herzien. Het ministerie wil dit advies overnemen en onderzoekt samen met het CBR hoe deze wijziging in de praktijk kan worden gebracht. Een update hierover volgt eind 2025.
positief
De Nederlandse Vereniging voor Autisme (NVA) is positief over het besluit van het kabinet. Directeur Caroline Verkerk noemt de keuring “stigmatiserend, belastend, duur en zinloos” en is blij dat deze wordt afgeschaft. Volgens haar schept dit meer gelijkheid voor mensen met autisme die zich willen verplaatsen per auto.
De aanpassingen volgen op een motie van Tweede Kamerleden Agnes Joseph (NSC) en Lisa Westerveld (GroenLinks-PvdA). Zij vroegen vorig jaar al om een herziening van het keuringstraject voor mensen met een neurodiverse achtergrond. Het kabinet heeft naar aanleiding van die oproep een beleidsonderzoek uitgevoerd, waarvan de uitkomsten nu worden omgezet in concreet beleid.
De minister benadrukt dat Nederland een balans moet vinden tussen inclusiviteit en veiligheid. Hij noemt het belangrijk dat mensen niet onnodig worden buitengesloten van deelname aan het verkeer, zolang zij veilig kunnen rijden. Deze versoepeling van de regelgeving is volgens hem een belangrijke stap in de goede richting.
De afgelopen maanden is er in de provincie Utrecht een intensief debat losgebarsten over het leerlingenvervoer, vooral nadat vervoersbedrijf Noot het contract verloor aan een nieuwe aanbieder.
Tim Robbe uit Nieuwegein, een vader van een autistische zoon, trekt aan de bel en doet een oproep om te stoppen met het onnodig aanbesteden van leerlingenvervoer. Als vader en aanbestedingsjurist, die tevens promoveert op dit onderwerp, biedt hij een unieke kijk op de problematiek en stelt hij voor om ervaringen van ouders en kinderen leidend te maken in plaats van een puur zakelijke aanbestedingsprocedure.
Robbe heeft van dichtbij ervaren hoe het leerlingenvervoer, dat jarenlang zonder problemen verliep, nu een bron van frustratie is geworden. Vijf jaar lang reisde zijn zoon zonder problemen met een taxibus van vervoersbedrijf Noot van Nieuwegein naar zijn school in Utrecht. “Hij zat prima in zijn vel. We voelden dat, we zagen dat, want hij praat niet. Wij als ouders waren heel tevreden over het vervoer”, vertelt hij. De communicatie met de chauffeurs was goed en persoonlijk, iets dat volgens Robbe cruciaal was voor het welzijn van zijn zoon.
bezorgde ouder
Toch verloor Noot dit jaar de opdracht na een nieuwe aanbestedingsronde, ondanks dat het bedrijf nog juridische stappen ondernam. Het contract werd toegekend aan een nieuwe vervoerder, Willemsen-de Koning, en sindsdien gaat het niet meer zo soepel, met alle gevolgen van dien voor zijn zoon en vele andere kinderen. Robbe is niet alleen een bezorgde ouder, maar ook een expert op het gebied van aanbestedingen. Hij ziet de aanbestedingsprocedure als een groot probleem wanneer het gaat om doorlopende dienstverlening, zoals het vervoer van kwetsbare kinderen.
Aanbesteden is een juridisch complexe procedure, ingegeven door Europese wetgeving om concurrentie te bevorderen en vriendjespolitiek te voorkomen. Dit klinkt op papier als een goede oplossing, maar volgens Robbe en andere critici gaat de kwaliteit van het leerlingenvervoer hierdoor juist achteruit. Bedrijven worden gedwongen om zo scherp mogelijk in te schrijven, wat kan leiden tot lagere kwaliteit in de dienstverlening. Het Aanbestedingsinstituut Mobiliteit stelt bijvoorbeeld dat bedrijven vanwege de lage prijzen geen ruimte hebben om te investeren in essentiële zaken zoals de opleiding van chauffeurs.
Advocaat Tim Robbe heeft een opvallende conclusie getrokken in zijn proefschrift, dat hij afgelopen donderdag verdedigde aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Volgens Robbe is de verplichting voor (lokale) overheden om vrijwel altijd te kiezen voor marktwerking grotendeels door rechters gecreëerd en niet door de wetgever zelf. Dit geldt voor een breed scala aan activiteiten van de overheid, zoals de aanbesteding van jeugdhulp, de verkoop van grond, of het verlenen van vergunningen voor kansspelautomaten. Deze bevinding werpt een nieuw licht op de manier waarop overheidsinstellingen omgaan met het verdelen van schaarse publieke middelen.
Tim Robbe pleit daarom voor een andere aanpak. In zijn proefschrift stelt hij dat overheden de mogelijkheid moeten krijgen om af te zien van aanbesteding als dat in het belang is van de continuïteit en de kwaliteit van de dienstverlening. Hij heeft hiervoor een model ontwikkeld waarin de kwaliteit en de prijs van het vervoer centraal staan, met ervaringen van de gebruikers als de belangrijkste graadmeter. Volgens Robbe moeten deze ervaringen, zoals de tevredenheid van ouders en kinderen, gedurende de looptijd van het contract in real time worden bijgehouden. “Dat is de beste manier om de kwaliteit van het vervoer te meten,” aldus Robbe.
verlengen
Aan het einde van het contract moet volgens zijn model worden beoordeeld of de prijs nog marktconform is. Is de prijs niet meer in overeenstemming met de markt, dan kan de gemeente onderhandelen met de vervoerder. Lukt dat niet, dan volgt alsnog een aanbesteding. Maar als de kwaliteit en de prijs beide op orde zijn, moet het volgens Robbe mogelijk zijn om de overeenkomst te verlengen zonder opnieuw Europees aan te besteden.
Robbe benadrukt dat dit proces transparant en controleerbaar moet verlopen, om willekeur en vriendjespolitiek te voorkomen. “Als je kwaliteit en prijs op deze manier laat wegen, bereik je altijd efficiëntie. De prijs is immers gerelateerd aan de maatstaf van kwaliteit,” stelt hij. Zijn pleidooi is dan ook om leerlingenvervoer niet te behandelen als een eenmalige transactie, zoals het aanleggen van een rotonde, maar als een doorlopende dienstverlening die cruciaal is voor de dagelijkse routine van kwetsbare kinderen.
Gemeenten reageren wisselend op zijn oproep. Zo noemt de gemeente Utrecht aanbesteden “een noodzakelijk kwaad” en geeft aan dat er momenteel geen alternatief is, maar dat vernieuwende mogelijkheden altijd onderzocht worden. Andere gemeenten, zoals Nieuwegein en Woerden, benadrukken dat zij altijd naar alternatieven kijken, maar dat ook die geen garantie bieden voor betere kwaliteit. Wel wordt erkend dat de toename van aanvragen voor aangepast vervoer en het tekort aan chauffeurs een uitdaging vormen die vraagt om innovatieve oplossingen.
Tim Robbe hoopt dat zijn onderzoek en model een bijdrage kunnen leveren aan die verbetering. Hij verdedigt zijn proefschrift op de Vrije Universiteit Amsterdam, waar hij ingaat op de rol van aanbestedingen in de democratische rechtsstaat en pleit voor een fundamentele heroverweging van hoe schaarse middelen, zoals leerlingenvervoer, verdeeld worden.
Tim Robbe is niet zomaar een vader die zich inzet voor beter leerlingenvervoer. Hij is ook een ervaren jurist en adviseur die al jaren betrokken is bij gemeentelijke inkoop- en aanbestedingstrajecten, met een bijzondere focus op het sociaal domein. Zijn persoonlijke betrokkenheid bij het leerlingenvervoer van zijn autistische zoon is slechts één kant van zijn verhaal.
Als jurist heeft Robbe uitgebreide expertise in het complexe veld van overheidsaanbestedingen. Afgelopen donderdag verdedigde hij zijn proefschrift aan de Vrije Universiteit Amsterdam, waarin hij dieper inging op de fundamentele vraagstukken rondom aanbestedingen en verdeling van schaarse middelen.
proefschrift
De titel van zijn proefschrift luidt volledig: *Verdelingsrecht en democratische rechtsstaat – democratische en rechtsstatelijke overwegingen bij het met mededinging verdelen van schaarse vergunningen, subsidies, overheidsopdrachten en overheidseigendom*. In dit proefschrift onderzoekt Robbe hoe mededinging, zoals aanbestedingen, een rol speelt binnen de democratische rechtsstaat. Hij belicht de spanningen tussen de noodzaak om publieke middelen efficiënt te verdelen en de verantwoordelijkheid om rekening te houden met de sociale impact van dergelijke beslissingen.
Robbe’s onderzoek draait om de vraag hoe schaarse publieke middelen, zoals vergunningen, subsidies, en overheidsopdrachten, op een eerlijke manier kunnen worden verdeeld, zonder dat dit ten koste gaat van kwetsbare groepen of de kwaliteit van de dienstverlening. Dit onderwerp sluit nauw aan bij zijn ervaringen met het leerlingenvervoer, waar hij zich zorgen maakt over de manier waarop aanbestedingen momenteel plaatsvinden. Zijn proefschrift vormt daarmee niet alleen een academische bijdrage, maar ook een praktisch pleidooi voor hervorming van de manier waarop gemeenten aanbestedingen inrichten.
Bron: RTV Utrecht / Vrije Universiteit Amsterdam / Tim Robbe
Het is onnodig om alle rijexamenkandidaten met autisme te verplichten een rijtest te doen, schrijft de Gezondheidsraad in een advies aan de minister van Infrastructuur en Waterstaat. De raad adviseert om de rijtest alleen te laten afnemen als de verplichte medische keuring daar aanleiding toe geeft
Nu moeten mensen met de diagnose autismespectrumstoornis (ASS) die voor het eerst een rijbewijs willen aanvragen, eerst medisch gekeurd worden. Ook moeten ze een rijtest doen bij het CBR. Volgens de Gezondheidsraad wordt zo’n driekwart van de kandidaten met autisme na keuring en test rijgeschikt verklaard. Van de kandidaten die ongeschikt blijken, of rijgeschikt onder bepaalde voorwaarden, geeft in de meeste gevallen niet de rijtest, maar de medische keuring de doorslag.
“De raad adviseert daarom om de verplichte rijtest voor alle rijexamenkandidaten met ASS te laten vervallen en het CBR de test alleen af te laten nemen als de medische keuring daartoe aanleiding geeft”, aldus het adviesorgaan.
Psychostimulantia, medicijnen met een stimulerende werking op het centrale zenuwstelsel zoals Ritalin, zijn vanaf nu ook toegestaan in het verkeer voor mensen met een autisme-diagnose. De NVA heeft zich hier de afgelopen tijd sterk voor gemaakt. De zogeheten Regeling eisen geschiktheid 2000 van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat is gewijzigd, zo blijkt uit een publicatie van 22 november 2019 in de Staatscourant. De wijziging houdt in dat voortaan iedereen die wordt behandeld met psychostimulantia – onder voorwaarden – mag deelnemen aan het verkeer.
“Dit is een belangrijke stap als het gaat om gelijke rechten voor automobilisten met autisme in het verkeer’, zegt NVA-directeur Karol Henke.
Tot voor kort gold dit alléén voor mensen met een ADHD-diagnose of een slaapstoornis. Mensen met (alleen) een autisme-diagnose mochten geen psychostimulantia gebruiken in het verkeer – ook niet als zij veel bijkomende ADHD-symptomen hebben. Voor dit verschil in regelgeving kon de NVA echter geen enkele logische verklaring vinden.
Onlangs adviseerde de Gezondheidsraad in een rapport om het (therapeutische) gebruik van psychostimulantia onder voorwaarden ook toe te staan voor mensen met een andere diagnose dan ADHD of een slaapstoornis. Dit advies is nu overgenomen door het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat.
“Dit is een belangrijke stap als het gaat om gelijke rechten voor automobilisten met autisme in het verkeer”, zegt NVA-directeur Karol Henke.
NVA-lobby
De Nederlandse Vereniging voor Autisme is al een aantal maanden bezig met een lobby om de positie van (potentiële) automobilisten met autisme te verbeteren. Ook het gebruik van psychostimulantia had hierbij onze aandacht. Zo hebben wij het ministerie onlangs laten weten dat een groeiend aantal mensen met autisme zich genoodzaakt zag om een (bijkomende) ADHD-diagnose te ‘bemachtigen’.
Met als doel om zo toch toestemming te krijgen voor het gebruik van psychostimulantia in het verkeer. Relatief veel mensen met autisme hebben ook kenmerken van ADHD; zij kunnen om die reden ook veel baat hebben bij een therapeutische behandeling met psychostimulantia.
De NVA, de Nederlandse Vereniging voor Autisme, roept de Minister van Infrastructuur en Waterstaat, Cora van Nieuwenhuizen, op om de CBR-keuringen voor mensen met autisme af te schaffen. De NVA heeft de afgelopen maanden zelf gezocht naar cijfers over het verband tussen autisme en auto-ongelukken bij meerdere instanties, waaronder het Verbond van Verzekeraars en de ANWB. Die cijfers zijn er niet.
De afgelopen maanden heeft de NVA, naar aanleiding van vele binnenkomende klachten, zelf onderzoek gedaan naar de misstanden bij het CBR. De ernst van de klachten is dermate groot, dat de NVA de Minister per brief vraagt om direct in te grijpen.
Keuring is prijzig, duurt lang, stelt inhoudelijk weinig voor,
Zodra iemand zich bij het CBR inschrijft om te beginnen met rijlessen, wordt gevraagd om een gezondheidsverklaring in te vullen. Wanneer wordt ingevuld dat er sprake is van ‘autisme’, moet diegene verplicht deelnemen aan een extra ‘keuring’, waaruit de rijgeschiktheid moet blijken.
Die keuring is prijzig, duurt lang, stelt inhoudelijk weinig voor, en is, zoals nu blijkt, volstrekt onnodig. Bij navraag bij diverse instanties (zie 1) en bij naslag van eerder gedaan onderzoek, blijkt namelijk geen enkel relevant verband te bestaan tussen rijvaardigheid, en de diagnose autisme. Sterker nog, mensen met autisme blijken, zodra ze eenmaal hun rijbewijs hebben gehaald, gemiddeld veiliger te rijden.
Naast het feit dat er geen basis bestaat voor een extra traject bij mensen met autisme, twijfelt de NVA aan de onafhankelijkheid van het advies waarop het traject is gebaseerd. De medisch adviseur van het CBR was namelijk zelf actief als adviseur bij de totstandkoming van het advies waarin staat dat mensen met autisme een extra keuring moeten doorstaan. Dat advies baseert zich bovendien op een onderzoek waarin autisme in het geheel niet voorkomt.
In Nederland leven zo’n 200.000 mensen met autisme.
Het hebben van een rijbewijs is voor veel mensen niet alleen noodzakelijk, maar het geeft ook zelfstandigheid en onafhankelijkheid. In Nederland leven zo’n 200.000 mensen met autisme, en al deze mensen moeten ongevraagd, en zonder enige grond, die peperdure en trage keuring doorlopen. Karol Henke, Directeur NVA: “Vroeger dachten we dat vrouwen niet geschikt zouden zijn om te autorijden. Gelukkig hebben we afscheid genomen van die achterhaalde gedachte. Bij mensen met autisme echter blijkt dat volstrekt ongegronde onderscheid echter nog altijd springlevend. Niet alleen schandalig, maar ook vernederend.”
Al sinds 2008 wordt er door diverse instanties herhaaldelijk gevraagd om actief bij het CBR in te grijpen en orde op zaken te stellen. Na 11 jaar vindt de NVA dat er snel concrete maatregelen genomen moeten worden.
Dit is een origineel bericht van Nederlandse Vereniging voor Autisme (NVA)