Het zou zomaar kunnen dat je binnenkort in hetzelfde rijtuig van de Koning komt te zitten tijdens je dagelijkse pendel, want het Koninklijk rijtuig spoort deze week voor de laatste keer naar het buitenland. Volgens de Rijksvoorlichtingsdienst (RVD) zullen Koning Willem-Alexander en Koningin Máxima in de toekomst gebruik maken van de standaardtreinen en dienstregeling van Nederland.
Dit opmerkelijke nieuws kwam tegelijkertijd met de aankondiging dat het koningspaar tijdens het aanstaande staatsbezoek aan België, van 20 tot en met 22 juni, voor het laatst gebruik zal maken van de Koninklijke Trein. Ter herinnering, tijdens het staatsbezoek van België aan Nederland in 2016 hebben Koningin Máxima en Koningin Mathilde van België ook gebruik gemaakt van de Koninklijke trein, ter ere van de opening van het toen volledig vernieuwde station Utrecht Centraal.
Het huidige Koninklijk Rijtuig, de SR10, zal door de Nederlandse Spoorwegen (NS) aan het Spoorwegmuseum worden aangeboden. Dit betekent dat ondanks de pensionering van de trein, het historische erfgoed van de Koninklijke Trein zal blijven bestaan en toegankelijk zal zijn voor het publiek.
De tien beste paaseizoekers zijn inmiddels bekend voor de finale in het Openluchtmuseum in Arnhem.
Ze lagen overal, achter treinwielen, op het perron en in de wagons. Het was speuren geblazen tijdens de voorronde van het NK Eieren Zoeken 2023 in het Spoorwegmuseum in Utrecht. Ondertussen streden achtentwintig deelnemers om een felbegeerde plek in de finale op zaterdag 8 april.
De tien beste paaseizoekers zijn inmiddels bekend. Zij gaan, samen met de winnaars van de andere voorrondes, door naar de finale in het Openluchtmuseum in Arnhem. De winnaar ontvangt een hoofdprijs van 10.000 euro. Het NK Eieren Zoeken wordt georganiseerd door de VriendenLoterij.
Sandra is een van de gelukkige finalisten: “Dit is echt iets voor mij! Ik vind paaseieren zoeken fantastisch en dan ook nog in dit mooie museum, na sluitingstijd. Toen ik het zag heb ik me meteen ingeschreven. Deze finaleplaats had ik niet verwacht. Geweldig dat het me is gelukt!”
Fotocredits: Bastiaan van Musscher
De eerste voorronde van het NK Eieren Zoeken 2023 vond plaats op 23 maart in Luchtvaartmuseum Aviodrome in Lelystad. Ook van deze voorronde zijn de tien beste speurneuzen al bekend. Op zaterdagavond 25 maart vond de laatste voorronde plaats in het Afrika Museum in Berg en Dal.
Dit jaar is het tweede jaar dat de VriendenLoterij het Nationaal Kampioenschap Eieren Zoeken organiseert. Deelname is vanaf 18 jaar en ouder en meespelen in de VriendenLoterij is geen verplichting voor deelname. Luchtvaartmuseum Aviodrome, het Spoorwegmuseum, het Afrika Museum en het Openluchtmuseum zijn culturele partners van de VriendenLoterij.
Op een interactieve manier wordt de werking van elektrische treinen en bovenleidingen inzichtelijk gemaakt en verteld hoe de elektrificatie van het spoor tot stand is gekomen.
‘Grootse veranderingen bij de spoorwegen’ en ‘Als de treinen sneller gaan snellen’ kopten de kranten in 1938. Op 15 mei van dat jaar was de elektrificatie van het Middennet een feit en kwamen 90 elektrische treinstellen Mat’36 in dienst. Het Spoorwegmuseum blikt met de tentoonstelling ’Onder Hoogspanning’ vanaf 26 mei terug op deze mega-operatie die de spoorwegen in Nederland in één klap tot de meest moderne van de wereld maakten. Op een interactieve manier wordt de werking van elektrische treinen en bovenleidingen inzichtelijk gemaakt en verteld hoe de elektrificatie van het spoor tot stand is gekomen. Pronkstuk van de tentoonstelling is het gerestaureerde treinstel Mat’36 252. De tentoonstelling ‘Onder Hoogspanning, elektrificatie in stroomversnelling’ is van 26 mei t/m 26 november 2023.
De tentoonstelling
Naast een boeiend overzicht van deze spannende periode in de spoorgeschiedenis laat de tentoonstelling ‘Onder Hoogspanning’ op interactieve wijze zien wat elektrificatie eigenlijk inhoudt. Wat is er nodig om een spoorlijn te elektrificeren, hoe werkt een elektrische trein en welke innovaties waren er? Bezoekers kunnen zelf onder de trein kijken naar de elektrische installatie en met interactieve spellen en touchscreens de werking van elektriciteit ontdekken. Deze manier van presenteren maakt de tentoonstelling geschikt voor zowel jong als oud.
Historie
Aan het begin van de twintigste eeuw was een aantal spoorlijnen tussen de grote steden overbelast. Er waren simpelweg meer treinreizigers dan de betrouwbare, maar langzame door stoomlocomotieven getrokken treinen konden verwerken. Besloten werd het spoor te elektrificeren. Elektrische treinen waren immers een stuk sneller en goedkoper in exploitatie dan stoomtreinen. Een goed voorbeeld was de Hofpleinlijn tussen Rotterdam en Scheveningen, waar sinds 1908 een elektrische trein reed die veel minder kosten per treinkilometer maakte vergeleken met stoomtractie.
Acrobatiek bij de aanleg van bovenleiding.
Aanleg bovenleidingen
Elektrische treinen kunnen echter alleen rijden op spoorlijnen met een stroomvoorziening zoals bovenleiding. Hiervoor ging vanaf de april 1936 het zogeheten ‘Middennet’ volledig op de schop. Boven 276 kilometer spoor vanuit Utrecht naar Den Haag, Rotterdam, Amsterdam, Arnhem en Eindhoven werd bovenleiding aangelegd. Tegelijkertijd moest de hele infrastructuur worden aangepast zoals seinen, wissels en overwegen en werden seinhuizen verplaatst. En dat terwijl de treindienst gewoon doorging! Het maakte het tot een logistiek erg ingewikkeld project. Toch lukte het NS het werk in twee jaar af te ronden. Op 15 mei 1938 was het zover en kwamen 53 elektrische tweewagenstellen en 37 driewagenstellen Mat’36 in de dienstregeling.
Starre dienstregeling
Elektrische treinen konden sneller optrekken en remmen, dat bood mogelijkheden om de dienstregeling te verbeteren. Op 15 mei 1938 werd daarom een zogeheten ‘starre dienstregeling’ ingevoerd. De treinen gingen op vaste tijden rijden. Op alle lijnen werd een twee-uursdienst gereden, en op de drukkere baanvakken een regelmatige uur- of halfuurdienst. De reistijden werden hierdoor flink korter.
Mat’36
Het ontwerp van de Mat’36 was afgekeken van de dieselelektrische treinen (Mat’34) die twee jaar eerder waren gebouwd, maar was nog altijd revolutionair. De gestroomlijnde vorm droeg niet alleen bij aan hogere snelheden, maar ook aan het moderne imago dat NS zich in die periode graag wilde aanmeten. Het interieur was modern vormgegeven met o.a. buisframe banken en men probeerde met de zogenoemde in- en uitborden reizigers te sturen zodat er sneller in- en uitgestapt kon worden.
De treinen waren voor het eerst voorzien van schijfremmen, revolutionair voor die tijd. Nieuw was ook dat de treinen uit de serie Mat’ 36 volledig gelast en niet meer geklonken waren. Daardoor was hun gewicht lager en konden hogere snelheden van 125 km/u worden gehaald. De nu door het Spoorwegmuseum gerestaureerde Mat’36 252 ging in 1968 uit dienst en werd van de sloop gered door de Stibans, de stichting tot behoud van af te voeren Nederlands spoorwegmaterieel. Met steun van de Stibans en de Vereniging Vrienden van het Spoorwegmuseum is de Mat’36 nu geheel gerestaureerd en voor het eerst te zien in het Spoorwegmuseum.
