Tag archieven: bushalte

Strijd om de bushalte: deelmobiliteit mag nooit het openbaar vervoer vervangen

Terwijl deelvervoer steeds populairder wordt, groeit de bezorgdheid over vervoersongelijkheid en de bereikbaarheid van kwetsbare reizigers. Deelmobiliteit moet het openbaar vervoer versterken, maar dreigt voor bepaalde groepen juist nieuwe vervoersproblemen te veroorzaken.

De groeiende integratie van openbaar vervoer en deelmobiliteit moet reizen makkelijker maken, maar brengt ook aanzienlijke risico’s met zich mee. Vooral mensen met een lichamelijke of visuele beperking, een laag inkomen of beperkte digitale vaardigheden dreigen de dupe te worden wanneer deelauto’s en deelfietsen steeds vaker als alternatief voor busverbindingen worden beschouwd. 

De vrees bestaat dat het schrappen van bushaltes gemakkelijker wordt wanneer deelvervoer voor een deel van de reizigers een oplossing biedt. Daarmee kan de bereikbaarheid voor kwetsbare groepen juist verder achteruitgaan. De discussie over de toekomst van het openbaar vervoer draait steeds vaker om stijgende kosten, teruglopende dekking en de vraag hoe deelmobiliteit een grotere rol kan spelen.

niet voor iedereen 

Deelauto’s, deelfietsen en andere gedeelde vervoermiddelen worden daarbij regelmatig gepresenteerd als een aanvulling op het bestaande netwerk. Toch moeten we waarschuwen dat deze ontwikkeling niet voor iedereen dezelfde voordelen oplevert. Voor mensen die gemakkelijk kunnen fietsen, autorijden of digitale toepassingen gebruiken, kan deelmobiliteit een aantrekkelijke oplossing zijn. Dat geldt echter niet automatisch voor reizigers die afhankelijk zijn van toegankelijke bus- en treinverbindingen.

Wie geen rijbewijs heeft, vanwege een beperking niet kan fietsen of moeite heeft met het gebruik van apps, kan niet zonder meer overstappen op deelvervoer. Ook de kosten kunnen een belemmering vormen. Daardoor dreigt een situatie waarin het vervoersaanbod voor de ene groep verbetert, terwijl anderen juist minder mogelijkheden krijgen om hun bestemming te bereiken.

Een belangrijk punt van zorg is dat deelmobiliteit steeds vaker wordt genoemd als mogelijke oplossing voor de oplopende kosten en afnemende dekking van het openbaar vervoer. Volgens ondergetekende schuilt daarin een fundamenteel risico. Wanneer deelvervoer voor een groot deel van de reizigers goed functioneert, kan het voor vervoerders en beleidsmakers aantrekkelijker worden om bestaande bushaltes te schrappen.

niet langer zelfstandig

Voor mobiele reizigers hoeft dat nauwelijks gevolgen te hebben. Zij kunnen immers gebruikmaken van een deelfiets of deelauto om een grotere afstand naar een halte of station af te leggen. Voor mensen die deze vervoermiddelen niet kunnen gebruiken, betekent het verdwijnen van een halte mogelijk dat een reis niet langer zelfstandig kan worden gemaakt. Mijn bezorgdheid richt zich daarom niet zozeer op de introductie van deelmobiliteit zelf, maar vooral op de gevolgen wanneer deze vervoersvorm wordt gebruikt als argument om het reguliere openbaar vervoer af te bouwen.

Daarbij speelt nog een ander risico. Wanneer steeds meer reizigers overstappen op deelvervoer, kan het aantal passagiers in bussen afnemen. Minder reizigers kunnen vervolgens de financiële positie van bestaande verbindingen onder druk zetten. Als daardoor opnieuw lijnen of haltes verdwijnen, wordt het openbaar vervoer voor mensen die ervan afhankelijk zijn steeds minder toegankelijk.

Als Vlaming weet ik als geen ander dat ik ook de ontwikkelingen in België moet aanhalen. Daar wordt deelmobiliteit volgens mij soms ingezet als alternatief binnen het beleid rond basisbereikbaarheid. Dat roept vragen op over de minimale vervoersvoorzieningen waarop inwoners moeten kunnen rekenen. Tegelijkertijd wordt erkend dat traditioneel openbaar vervoer niet overal even efficiënt functioneert. Vooral in dunbevolkte gebieden kunnen bussen met een lage frequentie regelmatig vrijwel leeg rondrijden. Het bestaande aanbod sluit daar niet altijd aan op de daadwerkelijke vervoersbehoefte.

op afroep rijden

Flexibel openbaar vervoer, bijvoorbeeld met voertuigen die op afroep rijden, wordt daarom genoemd als een mogelijke oplossing. Daarmee zouden ook inwoners van minder dichtbevolkte gebieden toegang kunnen houden tot een minimale vervoersvoorziening. De kritiek richt zich vooral op situaties waarin deelmobiliteit de verschraling van het reguliere netwerk moet opvangen. Voor reizigers die geen deelvervoer kunnen gebruiken, ontstaat dan het risico dat zij hun bestemming niet meer goed kunnen bereiken.

Niet iedereen deelt de vrees dat een betere integratie van deelmobiliteit automatisch leidt tot een verslechtering van het openbaar vervoer. Ik wil er ook op wijzen dat in Vlaanderen verschillende vervoersvormen al jarenlang met elkaar worden gecombineerd. Privéfietsen, taxi’s en particuliere auto’s maken via stationsvoorzieningen en P+R-terreinen al deel uit van het bredere mobiliteitssysteem. Volgens mij is daar deelmobiliteit vooral een volgende uitbreiding van de bestaande mogelijkheden, zonder dat dit noodzakelijkerwijs ten koste hoeft te gaan van bus- of treinverbindingen.

Daarbij worden ook eerste signalen genoemd dat deelmobiliteit juist extra reizigers naar het openbaar vervoer brengt. Mensen die met een deelfiets of deelauto naar een station reizen, kunnen vervolgens gebruikmaken van de trein of bus. Ook wordt door beleidsmakers aangevoerd dat het aantal deelmobiliteitsritten dat daadwerkelijk concurreert met bestaande ov-verbindingen relatief beperkt is. Veel gedeelde vervoermiddelen zouden juist worden gebruikt voor verplaatsingen die moeilijk met traditioneel openbaar vervoer zijn te bedienen.Vanuit dat perspectief versterken beide systemen elkaar, in plaats van elkaar te vervangen.

Foto: © Pitane Blue – Hoppin

Wanneer een bus verdwijnt omdat een deel van de reizigers ook met een deelfiets verder kan, blijft één vraag overeind: hoe komen de mensen die niet kunnen fietsen dan nog op hun bestemming?

Toch blijft de vraag wat er gebeurt wanneer vervoerders en overheden besluiten hun netwerk aan te passen aan het groeiende gebruik van deelmobiliteit. Opvallend is dat bij treinstations nauwelijks wordt gesproken over sluiting omdat een gebied ook met deelvervoer bereikbaar zou zijn. Bij bushaltes wordt die redenering wel gebruikt.

Een vergelijkbare situatie zou ontstaan wanneer een bus niet langer bij een treinstation stopt omdat reizigers daar gebruik kunnen maken van een OV-fiets. Voor mensen met een beperking is zo’n fiets immers niet altijd een bruikbaar alternatief. De discussie draait daarmee om het onderscheid tussen het toevoegen van vervoersmogelijkheden en het vervangen van bestaande voorzieningen.

rendabiliteit van verbindingen

Wanneer deelmobiliteit ervoor zorgt dat meer mensen met de bus reizen, kan dat een positieve ontwikkeling zijn. Hogere reizigersaantallen kunnen bijdragen aan de rendabiliteit van verbindingen en mogelijk ruimte bieden voor een uitgebreider aanbod. Maar wanneer extra reizigers zich vooral concentreren op bepaalde haltes en dit vervolgens aanleiding wordt om andere haltes te schrappen, kan de bereikbaarheid voor kwetsbare groepen alsnog verslechteren.

Naast de relatie met het openbaar vervoer wordt ook een andere benadering van deelmobiliteit voorgesteld. Daarbij zou het delen van voertuigen vooral moeten worden beschouwd als alternatief voor particulier autobezit, in plaats van als vervanging van bus- en treinverbindingen. Wanneer meerdere mensen dezelfde auto gebruiken, zijn mogelijk minder particuliere voertuigen nodig om aan de vervoersbehoefte te voldoen. Dat kan ook gevolgen hebben voor de inrichting van de openbare ruimte.

Parkeerplaatsen die daardoor overbodig worden, kunnen een andere bestemming krijgen. Denk aan extra groen, speelruimte of voorzieningen voor het openbaar vervoer, waaronder nieuwe bushaltes. Vanuit deze gedachte hoeven verschillende vervoersvormen elkaar niet te verdringen. Ze kunnen juist naast elkaar bestaan en reizigers meer mogelijkheden bieden om een passende vervoerskeuze te maken. Daarbij is het van belang rekening te houden met uiteenlopende behoeften. Waar de ene reiziger gemakkelijk een deelfiets gebruikt, is een ander aangewezen op een toegankelijke busverbinding.

openbaar vervoer de basis

De verschillende standpunten laten zien dat de discussie niet uitsluitend gaat over de voordelen of nadelen van deelmobiliteit. Centraal staat vooral de vraag welke plaats het reguliere openbaar vervoer in het toekomstige mobiliteitssysteem moet behouden. Voorstanders van verdere integratie wijzen op de mogelijkheden om reizen efficiënter te organiseren, nieuwe verbindingen te creëren en meer mensen naar het openbaar vervoer te trekken.

Critici benadrukken daarentegen dat deelmobiliteit niet voor iedereen toegankelijk is en daarom geen vanzelfsprekend alternatief vormt voor bestaande buslijnen en haltes. De belangrijkste waarschuwing is dat verbeteringen voor mobiele reizigers niet mogen leiden tot een verslechtering van de bereikbaarheid voor mensen die afhankelijk zijn van het openbaar vervoer. Deelmobiliteit kan een waardevolle aanvulling zijn, zolang het reguliere netwerk voldoende toegankelijk en beschikbaar blijft. Het uitgangspunt dat verschillende vervoersvormen elkaar aanvullen in plaats van vervangen, vormt daarmee een belangrijk onderdeel van de discussie over de toekomst van de bereikbaarheid.

Lydia Peeters wil meer toegankelijke haltes in Vlaanderen

De Vlaamse regering heeft de projectoproep ‘Toegankelijke haltes’ goedgekeurd. Lydia Peeters, Vlaams minister van Mobiliteit en Openbare Werken, reikt met die oproep de hand naar steden en gemeenten en ondersteunt hen in het aanleggen van toegankelijke haltes langs gemeentewegen. Er wordt onder meer een subsidie van 5.000 euro (in totaal 1,8 miljoen euro) voorzien voor het toegankelijk maken van een halte of het aanleggen van een toegankelijke halte. “Slechts 12% van de Vlaamse haltes zijn toegankelijk voor personen met een motorische beperking”, zegt minister Peeters. “Aangezien meer dan 60% van de haltes langs gemeentewegen liggen, spelen de lokale besturen een cruciale rol in dit verhaal.”

“Als minister van Mobiliteit wil ik een reflex rond toegankelijkheid aanwakkeren bij alle overheden”, aldus minister Peeters. “Mobiel zijn is essentieel om een kwaliteitsvol leven uit te bouwen en te beleven. Basisbereikbaarheid geldt voor iedereen. Ik wil er dan ook voor zorgen dat personen met een motorische of visuele beperking en minder-mobiele mensen zich op een veilige en comfortabele manier kunnen verplaatsen met het openbaar vervoer.”

Lydia Peeters, minister van Mobiliteit

Eind november 2020 stelde minister Peeters het ‘Masterplan Toegankelijkheid’ voor waarin enkele doelstellingen zijn opgenomen. Zo moet 50% van de haltes van het kernnet en aanvullend net toegankelijk zijn tegen 2030 zodat ongeveer 70% van de reizigers kunnen rekenen op een toegankelijke rit. Er wordt in 2021 dan ook 3,8 miljoen euro geïnvesteerd in het toegankelijk maken van haltes langs gewestwegen. Alle Hoppinpunten (vervoersknooppunten) moeten ook 100% toegankelijk zijn. Om meer toegankelijke haltes langs gemeentewegen te verkrijgen, lanceerde minister Peeters de projectoproep ‘Toegankelijke Haltes’, die kadert binnen haar ‘Masterplan Toegankelijkheid’.

Lees ook: VVSG vraagt lanceringsdatum basisbereikbaarheid uit te stellen

De Veldstraat is geen voetgangersstraat omdat er een drukke tramlijn door rijdt

Ook zelfrijdend busje Olli vraagt nog steeds om personeel

Na jaren experimenteren met zelfrijdende busjes om een goedkoop alternatief te bieden in de buitengebieden voor de verlieslatende buslijnen met chauffeur kunnen we voorzichtig concluderen dat het niet heeft geleid tot een andere vorm van openbaar vervoer.  Al vele jaren werd geëxperimenteerd, onder andere in Ede-Wageningen, Drimmelen en Appelscha.

zelfrijzend met ondersteuning

Wellicht is een van de voornaamste oorzaken dat het niet meevalt om zo’n voertuig vlot door het verkeer te laten bewegen, mede door de impliciete overvoorzichtigheid. In het Duitse stadje Monheim am Rhein rijden vijf zelfrijdende busjes op een van de lijnen van het openbaar vervoer. Helaas, ook daar rijden de busjes nog niet volledig autonoom, want medewerkers van het bedrijf nemen de besturing over bij drukke kruisingen.

In het Gentse ziekenhuis Maria Middelares is een zelfrijdend busje aangekomen. Met de bijnaam Olli, zal deze primeur in ziekenhuisland bezoekers en patiënten vervoeren tussen een tramhalte en de ingang van het ziekenhuis. Maar ook hier zal in de eerste fase wel nog een chauffeur meerijden. In Groningen wordt eveneens getest met zelfrijdend vervoer. Zo rijdt in Scheemda al enige tijd een zelfrijdend busje naar het ziekenhuis.

proef van het Europese project FABULOS

Tussen station Brandevoort, in de gelijknamige nieuwbouwwijk, en de Automotive Campus rijden na de zomer drie maanden lang zelfrijdende minibusjes. De busjes rijden de route met reizigers, tussen het gewone verkeer. Wel moet er eerst aan een aantal veiligheidseisen zijn voldaan, hebben de gemeente Helmond en drie Europese consortia afgesproken.

Lees ook: Ook zelfrijdende auto’s hebben CBR rijbewijs nodig






Bushalte verdwijnt steeds meer voor senioren in krimpgebied

Zorgen van senioren in krimpgebieden worden groter met het verdwijnen van allerlei voorzieningen, zoals de bushalte, de pinautomaat en het postkantoor. Dat blijkt uit onderzoek van seniorenorganisatie KBO-PCOB. 61% van deze groep die in een krimpgebied wonen, zoals Oost-Drenthe en Hoeksche Waard, zegt nu al problemen te ervaren met de bereikbaarheid van (openbare) voorzieningen. 

Dat is een groot verschil met de senioren die niet in een krimpgebied wonen (22%). De voornaamste zorgen, voor beide groepen, is de bereikbaarheid van OV-haltes en pinautomaten (en bankfilialen).

De zorgen groeien met het ouder worden. Vier op de tien senioren uit de krimpgebieden verwachten meer problemen wanneer ze niet meer auto kunnen rijden en afhankelijk zijn van mantelzorg. Zeven op de tien senioren, los van waar ze wonen, is dan ook van mening dat de overheid meer zorg moet dragen voor de inwoners van krimpgebieden.

‘De bevolking wordt steeds ouder. Dit zal vooral merkbaar worden in krimpgebieden. Ook deze senioren willen op allerlei terreinen actief kunnen blijven. Dit betekent dat er in de krimpgebieden geïnvesteerd moet worden.’ , aldus Manon Vanderkaa, directeur van KBO-PCOB.

De groep die niet in een krimpgebied wonen, ondervinden andere soorten problemen in hun woonomgeving. Zij noemen ook overlast (buren, verkeer, drugs), slechte begaanbaarheid op straat, gebrek aan beschikbare (senioren)woningen en drukte als een probleem.

Wat betreft die drukte, een groot deel (58%) van de senioren is het over één ding eens, ongeacht waar ze wonen: het krimpgebied heeft ook zo zijn voordelen, zoals rust en de hechtheid van de bevolking.

Lees ook: 

280 nieuwe schermen van De Lijn zeggen stipt wanneer uw tram of bus eraan komt

Hoeksche Waard