Antwerps veiligheidssysteem valt twee keer in de prijzen in Londen, eerste onderzoeksresultaten wijzen op tien procent minder veiligheidsincidenten.

De Lijn en het Gentse technologiebedrijf OTIV hebben internationaal erkenning gekregen voor een slim veiligheidssysteem dat trambestuurders helpt om gevaarlijke situaties sneller te herkennen. Tijdens de Global Light Rail Awards in Londen sleepten beide partners op 7 oktober twee prestigieuze onderscheidingen in de wacht. Het systeem, dat onder meer op Antwerpse trams wordt getest, maakt gebruik van artificiële intelligentie om mogelijke aanrijdingen te voorspellen. De eerste onderzoeksresultaten zijn veelbelovend: het aantal veiligheidsincidenten zou met ongeveer tien procent kunnen dalen.

Trams bewegen zich dagelijks tussen auto’s, fietsers en voetgangers. Dat brengt aanzienlijke veiligheidsrisico’s met zich mee. Anders dan auto’s kunnen trams niet uitwijken wanneer plots een obstakel opduikt. Bovendien hebben ze een aanzienlijk langere remafstand. Een onverwachte beweging van een fietser of voetganger kan daardoor al snel tot een gevaarlijke situatie leiden.

waarschuwingssysteem

Bij De Lijn worden jaarlijks meer dan 1.000 incidenten met trams geregistreerd. De financiële gevolgen zijn aanzienlijk. Alleen al de herstelling van beschadigde voertuigen kost de Vlaamse vervoersmaatschappij jaarlijks meer dan 1,2 miljoen euro. Om die risico’s te beperken, werkt De Lijn samen met het Gentse technologiebedrijf OTIV aan een innovatief waarschuwingssysteem. Die samenwerking heeft nu twee internationale prijzen opgeleverd.

Tijdens de Global Light Rail Awards in Londen werd het Europese ARISE-project uitgeroepen tot ‘Safety Initiative of the Year’. Daarnaast ontvingen De Lijn en OTIV samen de onderscheiding ‘Team of the Year’, als erkenning voor hun samenwerking. Centraal in het bekroonde project staat OTIV.TWO, een intelligent botsingswaarschuwingssysteem dat momenteel in Antwerpen wordt getest.

De technologie functioneert als een extra paar ogen voor de trambestuurder. Een camera en een zogenaamde LiDAR-sensor houden voortdurend het traject vóór de tram in de gaten. Met behulp van artificiële intelligentie kan het systeem voetgangers, fietsers, auto’s en andere obstakels herkennen.

volledige controle

Een processor aan boord analyseert de omgeving en berekent voortdurend of er gevaar bestaat voor een mogelijke aanrijding. Wanneer een risicovolle situatie ontstaat, krijgt de bestuurder onmiddellijk een waarschuwing via licht- en geluidssignalen. De technologie neemt de besturing van de tram niet over. De bestuurder blijft op elk moment verantwoordelijk voor het voertuig en behoudt de volledige controle. Een belangrijk voordeel is dat OTIV.TWO ook in bestaande trams kan worden ingebouwd. Er zijn geen ingrijpende aanpassingen aan de sporen of de seininrichting nodig.

De technologie werd niet uitsluitend in Antwerpen onderzocht. Binnen het Europese ARISE-project vonden ook tests plaats in Zaragoza, Lissabon en Utrecht. Onderzoekers van University College London en de Universitat Politècnica de Catalunya beoordeelden de prestaties onafhankelijk. Daaruit blijkt dat het systeem voetgangers, fietsers, voertuigen en obstakels met een nauwkeurigheid van meer dan 95 procent kan detecteren.

Ook onder moeilijke omstandigheden blijft de technologie functioneren. Tijdens de tests bedroeg de beschikbaarheid in de dagelijkse dienstverlening meer dan 90 procent, ondanks wisselende lichtomstandigheden, slecht weer en trillingen. Vooral de eerste veiligheidsresultaten trekken de aandacht. Volgens voorlopige analyses ligt het geschatte aantal veiligheidsincidenten ongeveer tien procent lager dan in historische gegevens. Ook de ervaringen van de bestuurders werden onderzocht. Daarbij werd geen toename vastgesteld van de werkdruk, stress of vermoeidheid. De bestuurders beschrijven de technologie als ondersteunend en niet-storend.

De eerste cijfers wijzen op een mogelijke vermindering van het aantal incidenten, terwijl de bestuurder de controle behoudt. Daarmee kan de technologie een belangrijke rol spelen bij de verdere modernisering van het openbaar vervoer.

Bij De Lijn wordt tevreden gereageerd op de internationale onderscheidingen. Directeur-generaal Ann Schoubs benadrukt dat de veiligheid van reizigers, personeel en andere weggebruikers centraal staat. “De veiligheid van onze reizigers, medewerkers en alle andere weggebruikers staat bij De Lijn altijd voorop. Met innovatieve technologie zoals dit slimme waarschuwingssysteem kunnen we onze trambestuurders nog beter ondersteunen en het risico op ongevallen helpen verkleinen.”

Volgens Schoubs zijn de twee prijzen niet alleen een erkenning voor de technologische ontwikkeling, maar ook voor de samenwerking tussen alle betrokken organisaties. “Dat we hiervoor twee internationale onderscheidingen ontvangen, is een bijzonder mooie erkenning. Niet alleen voor de technologie zelf, maar ook voor de sterke samenwerking tussen De Lijn, OTIV en de andere partners binnen het ARISE-project. Mijn oprechte dank aan alle collega’s en partners die hieraan hebben bijgedragen. Samen maken we het openbaar vervoer van morgen veiliger.”

enthousiast onthaald

Marie Yahiaoui, Technical Project Manager bij het Gentse bedrijf, wijst vooral op het belang van de onafhankelijke wetenschappelijke evaluatie. “ARISE gaf ons het bewijs dat we nodig hadden: OTIV.TWO maakt tramverkeer meetbaar veiliger en efficiënter, als een echte copiloot voor de bestuurder. Dat onafhankelijke academische experts dat in vier steden bevestigen, is een enorme erkenning. Deze awards zijn evenzeer de verdienste van de bestuurders en teams van De Lijn, die mee de lat hebben gelegd.”

Het ARISE-project, voluit Advanced Rail Innovation for Safety & Efficiency, werd medegefinancierd door EIT Urban Mobility. Dat is een initiatief van het European Institute of Innovation and Technology, binnen het Europese Horizon Europe-programma.Verschillende vervoersmaatschappijen, technologiebedrijven en onderzoeksinstellingen bundelden daarvoor hun expertise. Naast De Lijn waren onder meer Los Tranvías de Zaragoza, het Portugese Carris, Provincie Utrecht (U-OV) en TRAM uit Barcelona betrokken.

Ook tramconstructeur CAF maakte deel uit van het consortium. University College London onderzocht onder meer de menselijke factoren en de aanvaarding van het systeem, terwijl de Universitat Politècnica de Catalunya via UPC-CARNET instond voor technische validatie. Alex Bojeri, Innovation Manager bij EIT Urban Mobility, ziet het project als een voorbeeld van hoe Europese samenwerking tot concrete toepassingen kan leiden.

Volgens Bojeri kunnen dergelijke initiatieven ook andere steden en vervoersmaatschappijen helpen. “We zijn trots dat we initiatieven kunnen ondersteunen die steden en vervoersoperatoren toegang bieden tot innovatieve technologieën die de veiligheid, efficiëntie en aantrekkelijkheid van het openbaar vervoer kunnen verbeteren.”

Voor het Gentse OTIV passen de internationale onderscheidingen binnen een bredere ambitie om het spoorvervoer met behulp van artificiële intelligentie veiliger en efficiënter te maken. Het bedrijf ontwikkelt verschillende technologieën voor trams en treinen. Die gaan van ondersteunende veiligheidssystemen voor bestuurders tot het op afstand besturen van voertuigen en uiteindelijk volledig automatisch rijden